7. 1. „Pechowe 13. stulecie, czyli jak Śląsk nie zjednoczył Polski...” / GoT. s. 2 (Tytuł "podręcznikowy": Polska dzielnicowa)
https://www.youtube.com/watch?v=dBaWpr8L0UM&ab_channel=LeoSoloviey
https://www.youtube.com/watch?v=s7L2PVdrb_8&ab_channel=GameofThrones
Rozbicie dzielnicowe - jest akcja! Wszystko zmienia się jak w kalejdoskopiehttps://youtu.be/P-Yr06xWvlw
- 7. 1. ZIEMIE POLSKIE W OKRESIE ROZBICIA DZIELNICOWEGO
- 7. 2. ODBUDOWA KRÓLESTWA POLSKIEGO
- 7. 3. POLSKA POD RZĄDAMI KAZIMIERZA WIELKIEGO
- 7. 4. UNIA POLSKO-LITEWSKA
- 7. 5. WOJNY Z ZAKONEM KRZYŻACKIM
- 7. 6. POD PANOWANIEM WŁADYSŁAWA WARNEŃCZYKA I KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA
- 7. 7. KULTURA POLSKI W ŚREDNIOWIECZU
nowe zdjęcia
za: http://wlaczpolske.pl/index.php?etap=10&i=1242&nomenu=1
Notatki wg na podstawie
ok. 1202:
Mieszko III umiera w wieku ok. 80 lat.
Brandenburgia podbija ostatnie ziemie Słowian połabskich (a wcześniej Dania zrobiła to z Rugią itd.)
1205:
- starcia z Duńczykami na Pomorzu i odparcie najazdu Daniela, potężnego księcia ruskiego; który wystąpił przeci Leszkowi Białemu, ale poległ pod Zawichostem
- zaraz potem Węgrzy po raz drugi uderzają na Halicz (Lwów) i na kolejnych 600 lat ogłaszają się władcami Halicza i Włodzimierza (doskonały pretekst do rozbiorów Polski!)
1210: Innocenty III ogłasza, że obowiązuje statut Bolesława Krzywoustego i powinien rządzić najstarszy z rodu czyli Plątonogi z Opola i Cieszyna (incjatywa Brodatego, który był drugi w kolejce)
- gdy arcybiskup Kietlicz zwołał wszystkich książąt na synod do Bożykowej, by ustalić że powinien rządzić Leszek Biały to; to korzystając z zamieszania:
a) Duńczycy wyprawili się pod Gdańsk i schołdowali te ziemie
b) Plątonogi zajął Kraków!
ok. 1211:
umiera Plątonogi; Brodaty - mający największe prawa - zajęty zdobywanie Lubusza i okolic; Leszek Biały korzysta z zamieszania (PS: Nowy władca Górnego Śląska-Kazimierz)
1215:kolejny zjazd Kietlicza; młodzi książęta ślubują wyprawę krzyżową
Paież zgadza się by organizować wyprawy krzyżowe przeciw Prusom, którzy spalili i zajęli ziemię chełmińską
1217: Leszek Biały dogaduje się z krewniakami (Laskonogim - "układ o przeżycie"), używa tytułu "Dux Poloniae"
- Prusowie trzykrotnie pustoszą Mazowsze, raz pomagają im Jaćwingowie i Rusini; jest to skutkiem oślepienia i zamordowania wojewody Kryspina przez Konrada Mazowickiego
- pierwsza krucjata bez rezultatu
- ok. 1222 - pierwsze zakony rycerskie: Krzyżacy na Śląsku i Bracia Dobrzyńscy na Z. Chełmińskiej; 4 lata później Henryk Brodaty Poleca Krzyżaków
- 1227: Zjazd w Gąsawie: Leszek Biały, jako zwierzchnik chce rozmawiać: przyjeżdzaą Konrad Mazowiecki i Brodaty; Laskonogi prosi o pomoc przeciw Odonicowi, Brodaty Ranny; Leszek dopadnięty; 4 oskarżeni mają motyw: Świętopełk; Odonic; Laskonogi; rodzina Gryfitów
- ok 1230 Walki Laskonogiego, Mazowieckiego i Brodatego o Kraków;
- Laskonogi wygnany z Wielkopolski na Śląsk, gdzie rzekomo umiera spadając z drabiny gdy chciał napastować pewną kobietę!
- z czasem Brodaty przejmuję ogrom ziem na wschodzie i północy;
- w tym czasie Dania traci na rzecz Cesarstwa- Brandenburgii Pomorze
- Krzyżacy w ciągu 10 lat zdobywają znaczne ziemie i nawet palą okolice Płocka? (konkretnie margrabia Miśni Henryk, który zaplątał się tu podczas wyjazdu-krucjaty?)
C. Kolonizacja – gra w Księcia i osadników (7 min)
– Uczniowie wcielają się w zasadźców, którzy – rekrutują osadników.
– Nauczyciel tłumaczy na tablicy różnice między lokacją na prawie polskim i niemieckim.
– Uczniowie notują cechy lokacji: umowa, sołtys, samorząd, czynsz.
– Przykład: Cieszyn, Złotoryja, Kraków – początki miejskiego życia.
- czy wasza reklama zawierała małym druczkiem możliwość bycia spalonym...
Będzie dość dużo pracy z mapą, wzorowaną na poniższych grafikach:
Kadry pochodzą z filmu: https://youtu.be/TqTRSOwh8Aw?t=260
Film: Mongołowie vs Henry of Silesia (0-5 minuty) https://youtu.be/cW-DIAtbuHo
Opis bitwy wg Długosza: https://youtu.be/k8SjiMfh0xk?t=30
1. Pogłębienie rozbicia dzielnicowego
a. objęcie tronu krakowskiego w 1177 r. przez Kazimierza Sprawiedliwego było złamaniem zasady senioratu
b. zabójstwo Leszka Białego w Gąsawie w 1227 r. i upadek zasady pryncypatu po jego śmierci
c. próba zahamowania rozbici dzielnicowego przez Henryka Brodatego
– na początku XIII w. nastąpił szybki rozwój gospodarczy Śląska
– Henryk Brodaty podporządkował sobie kilka księstw i opanował Kraków
a. objęcie tronu krakowskiego w 1177 r. przez Kazimierza Sprawiedliwego było złamaniem zasady senioratu
b. zabójstwo Leszka Białego w Gąsawie w 1227 r. i upadek zasady pryncypatu po jego śmierci
c. próba zahamowania rozbici dzielnicowego przez Henryka Brodatego
– na początku XIII w. nastąpił szybki rozwój gospodarczy Śląska
– Henryk Brodaty podporządkował sobie kilka księstw i opanował Kraków
2. Sytuacja międzynarodowa Polski w czasie rozbicia dzielnicowego
a. najazdy pogańskich Prusów na Mazowsze
b. sprowadzenie zakonu krzyżackiego do Polski przez Konrada Mazowieckiego – 1226 r.
– zadaniem Krzyżaków była walka z Prusami
– Konrad nadał Krzyżakom ziemię chełmińską
– Krzyżacy w ciągu kilkudziesięciu lat podbili Prusów i utworzyli państwo zakonne
c. najazd Mongołów na Polskę – 1241 r.
– Mongołowie spustoszyli południowo-wschodnią Polskę
– w bitwie pod Legnicą poległ książę Henryk Pobożny – 1241 r.;
– klęska przekreśliła szanse na zjednoczenie Polski przez władców śląskich; nastąpił podział Śląska na wiele małych księstw,
a. najazdy pogańskich Prusów na Mazowsze
b. sprowadzenie zakonu krzyżackiego do Polski przez Konrada Mazowieckiego – 1226 r.
– zadaniem Krzyżaków była walka z Prusami
– Konrad nadał Krzyżakom ziemię chełmińską
– Krzyżacy w ciągu kilkudziesięciu lat podbili Prusów i utworzyli państwo zakonne
c. najazd Mongołów na Polskę – 1241 r.
– Mongołowie spustoszyli południowo-wschodnią Polskę
– w bitwie pod Legnicą poległ książę Henryk Pobożny – 1241 r.;
– klęska przekreśliła szanse na zjednoczenie Polski przez władców śląskich; nastąpił podział Śląska na wiele małych księstw,
3. Wzrost znaczenia możnych
a. nadawanie przez władców ziemi możnym, rycerstwu i duchowieństwu
b. nadawanie immunitetu – przywilej zwalniający poddanych z ciężarów prawa książęcego
a. nadawanie przez władców ziemi możnym, rycerstwu i duchowieństwu
b. nadawanie immunitetu – przywilej zwalniający poddanych z ciężarów prawa książęcego
4. Akcja osadnicza na wsi w XIII i XIV w.
a. osadnictwo na prawie polskim – wolni goście
b. lokacje wsi – kolonizacja na prawie niemieckim
– umowa lokacyjna
– zasadźca – osoba rekrutująca osadników na zlecenie pana feudalnego
– silna pozycja sołtysa we wsi
c. uprawnienia osadników na prawie niemieckim
– przydział ziemi – na ogół jeden łan (17-25 ha)
– okres wolnizny – kilkuletnie zwolnienie od świadczeń feudalnych
– samorząd z sołtysem na czele
– działalność ławy wiejskiej jako sądu wiejskiego
d. ściśle ustalona wysokość renty feudalnej w formie głównie czynszu
a. osadnictwo na prawie polskim – wolni goście
b. lokacje wsi – kolonizacja na prawie niemieckim
– umowa lokacyjna
– zasadźca – osoba rekrutująca osadników na zlecenie pana feudalnego
– silna pozycja sołtysa we wsi
c. uprawnienia osadników na prawie niemieckim
– przydział ziemi – na ogół jeden łan (17-25 ha)
– okres wolnizny – kilkuletnie zwolnienie od świadczeń feudalnych
– samorząd z sołtysem na czele
– działalność ławy wiejskiej jako sądu wiejskiego
d. ściśle ustalona wysokość renty feudalnej w formie głównie czynszu
4. Kolonizacja miejska na prawie niemieckim
a. podgrodzia jako zalążki miast średniowiecznych
b. lokacja miast na prawie niemieckim
– magdeburskim
– lubeckim
– chełmińskim
c. Pierwsze lokacje miejskie na ziemiach polskich:
– na Śląsku: Złotoryja (1211), Lwówek Śląski (1217 r.), Cieszyn (pocz. XIII w.)
– w Wielkopolsce – Poznań – 1253 r.
– w Małopolsce – Kraków – 1257 r.
d. pozycja wójta w miastach – reprezentowali pana feudalnego
e. dążenie mieszczan do uniezależnienia się – wykupywanie wójtostw
– rada miejsca
– burmistrz
a. podgrodzia jako zalążki miast średniowiecznych
b. lokacja miast na prawie niemieckim
– magdeburskim
– lubeckim
– chełmińskim
c. Pierwsze lokacje miejskie na ziemiach polskich:
– na Śląsku: Złotoryja (1211), Lwówek Śląski (1217 r.), Cieszyn (pocz. XIII w.)
– w Wielkopolsce – Poznań – 1253 r.
– w Małopolsce – Kraków – 1257 r.
d. pozycja wójta w miastach – reprezentowali pana feudalnego
e. dążenie mieszczan do uniezależnienia się – wykupywanie wójtostw
– rada miejsca
– burmistrz
Materiały dodatkowe
- WIT STWOSZ (Veit Stoss) Urodzony w Norymberdze ok. 1447–1533.
- Osiedlił się w Krakowie, gdzie stworzył ołtarz główny w Kościele Mariackim (1477–1489) – jeden z największych gotyckich ołtarzy Europy.
- Posługiwał się językiem niemieckim i tworzył w stylu niderlandzko-niemieckim.
- Jego dzieło jest symbolem splotu kultury polskiej i niemieckiej w miejskim, mieszczańskim Krakowie XV wieku.
- Kościół Mariacki i język niemiecki
- Od XIII wieku istniała osobna parafia niemiecka.
- Kazania po niemiecku głoszono aż do początku XIX wieku – ostatnie wzmianki ok. 1810 r..
- Był to główny ośrodek religijny niemieckojęzycznych mieszczan Krakowa.
- Podsumowanie:
- W XIII wieku wielu mieszczan mówiło po niemiecku, zwłaszcza na Śląsku i Pomorzu.
- Wpływy językowe, kulturowe i prawne były trwałe i głębokie – widoczne do dziś w toponimii, architekturze i prawie miejskim.
- Kolonizacja niemiecka miała ogromne znaczenie dla urbanizacji, gospodarki i rozwoju rzemiosła w Polsce.
1. Pogłębienie rozbicia dzielnicowego
a. objęcie tronu krakowskiego w 1177 r. przez Kazimierza Sprawiedliwego było złamaniem zasady senioratu
b. zabójstwo Leszka Białego w Gąsawie w 1227 r. i upadek zasady pryncypatu po jego śmierci
c. próba zahamowania rozbici dzielnicowego przez Henryka Brodatego
– na początku XIII w. nastąpił szybki rozwój gospodarczy Śląska
– Henryk Brodaty podporządkował sobie kilka księstw i opanował Kraków
a. objęcie tronu krakowskiego w 1177 r. przez Kazimierza Sprawiedliwego było złamaniem zasady senioratu
b. zabójstwo Leszka Białego w Gąsawie w 1227 r. i upadek zasady pryncypatu po jego śmierci
c. próba zahamowania rozbici dzielnicowego przez Henryka Brodatego
– na początku XIII w. nastąpił szybki rozwój gospodarczy Śląska
– Henryk Brodaty podporządkował sobie kilka księstw i opanował Kraków
2. Sytuacja międzynarodowa Polski w czasie rozbicia dzielnicowego
a. najazdy pogańskich Prusów na Mazowsze
b. sprowadzenie zakonu krzyżackiego do Polski przez Konrada Mazowieckiego – 1226 r.
– zadaniem Krzyżaków była walka z Prusami
– Konrad nadał Krzyżakom ziemię chełmińską
– Krzyżacy w ciągu kilkudziesięciu lat podbili Prusów i utworzyli państwo zakonne
c. najazd Mongołów na Polskę – 1241 r.
– Mongołowie spustoszyli południowo-wschodnią Polskę
– w bitwie pod Legnicą poległ książę Henryk Pobożny – 1241 r.;
– klęska przekreśliła szanse na zjednoczenie Polski przez władców śląskich; nastąpił podział Śląska na wiele małych księstw,
a. najazdy pogańskich Prusów na Mazowsze
b. sprowadzenie zakonu krzyżackiego do Polski przez Konrada Mazowieckiego – 1226 r.
– zadaniem Krzyżaków była walka z Prusami
– Konrad nadał Krzyżakom ziemię chełmińską
– Krzyżacy w ciągu kilkudziesięciu lat podbili Prusów i utworzyli państwo zakonne
c. najazd Mongołów na Polskę – 1241 r.
– Mongołowie spustoszyli południowo-wschodnią Polskę
– w bitwie pod Legnicą poległ książę Henryk Pobożny – 1241 r.;
– klęska przekreśliła szanse na zjednoczenie Polski przez władców śląskich; nastąpił podział Śląska na wiele małych księstw,
3. Wzrost znaczenia możnych
a. nadawanie przez władców ziemi możnym, rycerstwu i duchowieństwu
b. nadawanie immunitetu – przywilej zwalniający poddanych z ciężarów prawa książęcego
a. nadawanie przez władców ziemi możnym, rycerstwu i duchowieństwu
b. nadawanie immunitetu – przywilej zwalniający poddanych z ciężarów prawa książęcego
4. Akcja osadnicza na wsi w XIII i XIV w.
a. osadnictwo na prawie polskim – wolni goście
b. lokacje wsi – kolonizacja na prawie niemieckim
– umowa lokacyjna
– zasadźca – osoba rekrutująca osadników na zlecenie pana feudalnego
– silna pozycja sołtysa we wsi
c. uprawnienia osadników na prawie niemieckim
– przydział ziemi – na ogół jeden łan (17-25 ha)
– okres wolnizny – kilkuletnie zwolnienie od świadczeń feudalnych
– samorząd z sołtysem na czele
– działalność ławy wiejskiej jako sądu wiejskiego
d. ściśle ustalona wysokość renty feudalnej w formie głównie czynszu
a. osadnictwo na prawie polskim – wolni goście
b. lokacje wsi – kolonizacja na prawie niemieckim
– umowa lokacyjna
– zasadźca – osoba rekrutująca osadników na zlecenie pana feudalnego
– silna pozycja sołtysa we wsi
c. uprawnienia osadników na prawie niemieckim
– przydział ziemi – na ogół jeden łan (17-25 ha)
– okres wolnizny – kilkuletnie zwolnienie od świadczeń feudalnych
– samorząd z sołtysem na czele
– działalność ławy wiejskiej jako sądu wiejskiego
d. ściśle ustalona wysokość renty feudalnej w formie głównie czynszu
4. Kolonizacja miejska na prawie niemieckim
a. podgrodzia jako zalążki miast średniowiecznych
b. lokacja miast na prawie niemieckim
– magdeburskim
– lubeckim
– chełmińskim
c. Pierwsze lokacje miejskie na ziemiach polskich:
– na Śląsku: Złotoryja (1211), Lwówek Śląski (1217 r.), Cieszyn (pocz. XIII w.)
– w Wielkopolsce – Poznań – 1253 r.
– w Małopolsce – Kraków – 1257 r.
d. pozycja wójta w miastach – reprezentowali pana feudalnego
e. dążenie mieszczan do uniezależnienia się – wykupywanie wójtostw
– rada miejsca
– burmistrz
a. podgrodzia jako zalążki miast średniowiecznych
b. lokacja miast na prawie niemieckim
– magdeburskim
– lubeckim
– chełmińskim
c. Pierwsze lokacje miejskie na ziemiach polskich:
– na Śląsku: Złotoryja (1211), Lwówek Śląski (1217 r.), Cieszyn (pocz. XIII w.)
– w Wielkopolsce – Poznań – 1253 r.
– w Małopolsce – Kraków – 1257 r.
d. pozycja wójta w miastach – reprezentowali pana feudalnego
e. dążenie mieszczan do uniezależnienia się – wykupywanie wójtostw
– rada miejsca
– burmistrz
https://kurierhistoryczny.pl/artykul/bitwa-pod-legnica-kleskaa-moze-jednak-zwyciestwo-prawdziwe-znaczenie-wielkiego-starcia-z-najazdem-mongolow,736
https://www.youtube.com/watch?v=dBaWpr8L0UM&ab_channel=LeoSoloviey
Film: Mongołowie vs Henry of Silesia (0-5 minuty) https://youtu.be/cW-DIAtbuHo
Opis bitwy wg Długosza: https://youtu.be/k8SjiMfh0xk?t=30
https://youtu.be/URcdA0g_VT8?t=12
Opis bitwy wg Długosza: https://youtu.be/k8SjiMfh0xk?t=30
https://youtu.be/URcdA0g_VT8?t=12
6. 3. Tartari. Jeżdźccy z piekła rodem
Mongołowie i ich podboje
Gralicie kiedyś w Crusader Kings 3?
Największy zdobywca w dziejach? Najokrutniejszy władca ever?
W 20 lat ginie ponad 50 milionów ludzi!
Najkrwawsze żniwo Czyngis-chan miał zebrać podczas podboju Chin. Demografowie badający historię Państwa Środka podają, że podczas walk z Mongołami populacja obu ówczesnych cesarstw (Jin i Sung) skurczyła się o szokujące 30–35 milionów. (Tu należy jednak pamiętać, że podbój cesarstwa Sung odbywał się już po śmierci Czyngis-chana). Symbolem tego ludobójstwa było zdobycie Pekinu w 1215 roku. Mongołowie oblegali stolicę cesarstwa, lecz nie zdecydowali się na szturm. Zarządzili blokadę miasta i zagłodzili jego mieszkańców na śmierć. Jeden z posłów z chanatu Kara Kitajów który przybył do Pekinu niedługo później pisał: „kości zabitych tworzyły góry, a gleba była tłusta od ludzkiego tłuszczu”.
Kraj tego zagranicznego posła był zresztą kolejnym celem mongolskiej armii. Temudżyn zabił ok 1,5 miliona jego mieszkańców. Kolejne kilka milionów ofiar było pokłosiem walk o opanowanie Chorezmu (dzisiejszy Iran i Afganistan) oraz Rusi. W podane powyżej liczby naprawdę ciężko jest uwierzyć. Nawet jeśli wziąć pod uwagę bardzo długi, bo trwający dwadzieścia lat, okres podbojów Czyngis-chana (1206–1227), to jak możliwe jest, by stosując prymitywną XIII-wieczną broń, unicestwić kilkadziesiąt milionów ludzkich istnień?"
.webp)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.webp)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
1. Uwaga - Materiał tylko 16+: Łokietek, dlaczego wszyscy go lekceważyli - uważali go za boroka, ale nie docenili jego determinacji i cwaniactwa (od 3:40 do 7:30) : https://youtu.be/2qpMVi3L0dc?t=221; 2. Kilka scen z życia Łokietka (oglądać bez napisów, bo inaczej jest komicznie:) https://youtu.be/9_9hywfFbCc
7. 2. Próby zjednoczenia Królestwa Polskiego
">1. Sytuacja na ziemiach polskich w połowie XIII w.
a. rozrodzenie się dynastii Piastów powodem pogłębienia podziałów dzielnicowych
c. wzrost zagrożenia zewnętrznego ze strony:
– Brandenburgii
– zakonu krzyżackiego
b. Kościół jako czynnik integrujący kraj
– istnienie arcybiskupstwa polskiego i organizacji kościelnej utworzonej w okresie jedności państwa
– kult św. Stanisława – legenda o cudownym zrośnięciu się ciała świętego
– budzenie świadomości narodowej – działalność arcybiskupa Jakuba Świnki
2. Pierwsze próby odbudowy zjednoczonego królestwa
a. działalność Henryka IV Probusa
– skupił władzę na Śląsku i w Małopolsce
– podjął starania o koronę królewską
b. działalność księcia wielkopolskiego Przemysła II
– przejął pod swoje panowanie Pomorze Gdańskie
– koronacja królewska Przemysła II – 1295 r.
– koronacja odbyła się w Gnieźnie
– koronacji dokonał w Gnieźnie arcybiskup Jakub Świnka
– Przemysł II został zamordowany w Rogoźnie – 1296 r.
c. rywalizacja o koronę polską między Władysławem Łokietkiem a Henrykiem Głogowskim
– Władysław Łokietek zajął Pomorze Gdańskie i część Wielkopolski
– król Czech Wacława II zmusił Władysława Łokietka do opuszczenia kraju
d. koronacja królewska i rządy Wacława II
– koronacji dokonał arcybiskup Jakub Świnka w Gnieźnie w 1300 r.
– Wacława II ustanowił urząd starosty
– faworyzowanie cudzoziemców i mieszczan doprowadziło do buntu
– Wacław II zmarł w 1305 r., a jego następca – Wacława III w 1306 r.
SUPER: Łokietek w jaskini....(6:50-7:40) i Wielki sądzi się z Krzyżakami (7:40-11:20; Genialna Jadwiga): https://youtu.be/eOAZxy5WSns?si=zyHL62c3gdfuWdOw&t=412
3. Początki rządów Władysława Łokietka
a. po powrocie do Polski Władysław Łokietek zajął:
– Małopolskę (usunął biskupa Jana Muskatę)
– ziemię sieradzko-łęczycką
– Kujawy
– Pomorze Gdańskie
b. utrata Pomorza Gdańskiego przez Władysława Łokietka
– atak Brandenburczyków na Pomorze Gdańskie – 1308 r.
– Władysław Łokietek musiał poprosić o pomoc Krzyżaków
– Krzyżacy w 1308 r. zajęli Gdańsk, a w 1309 r. całe Pomorze Gdańskie
c. bunt wójta Alberta w Krakowie – 1311 r.
d. w 1314 r. Władysław Łokietek opanował Wielkopolskę
5. Koronacja Władysława Łokietka w 1320 r. w Krakowie
6. Sytuacja międzynarodowa Polski za panowania Władysława Łokietka
b. zagrożenie ze strony:
– Czech – roszczenia do korony polskiej Jana Luksemburskiego
– Brandenburgii
– państwa krzyżackiego
c. sojusze z:
– Węgrami – małżeństwo Karola Roberta z Elżbietą Łokietkówną
– Litwą – małżeństwo syna Władysława I – Kazimierza z córką Giedymina Aldoną Anną
7. Wojny z Krzyżakami
a. Krzyżacy nie zwrócili Pomorza Gdańskiego, mimo wyroku sądu papieskiego
b. w 1329 r. Krzyżacy zajęli ziemię dobrzyńską
c. wojna z zakonem krzyżackim w 1331 r.
– oddziały krzyżackie zaatakowały Wielkopolskę
– od południa zaatakowali Polskę wspierający Krzyżaków Czesi
– wojska polskie pokonały Krzyżaków pod Płowcami – 1331 r.
d. atak krzyżacki w 1332 r. i zajęcie Kujaw
8. Władysław I Łokietek zmarł w 1333 r.
Galeria ilustracji: Odbudowa Królestwa Polskiego
Wiola Elżbieta na praskim reliefie autorstwa J. Haldové; polecam tekst: http://principatusteschinensis.blogspot.com/2016/04/wiola-elzbieta-cieszynska-ksiezniczka.html
- U progu panowania Mieszka I, jego księstwo składały się z nie więcej niźli 20-30 punktów osadniczych (w obu częściach: cieszyńskiej i oświęcimskiej); dzięki jednak intensywnej akcji kolonizacyjnej w ciągu niespełna półwiecza zwiększyła się kilkukrotnie.
- źródła ilustracji: http://edus.ibrbs.pl/slask-w-okresie-rozbicia-dzielnicowego-i-dzialan-zjednoczeniowych/
- Mieszko I cieszyński – książę, który mógł zmienić dzieje Europy Środkowej
- Władca ten nie tylko prowadził aktywną politykę międzynarodową, m.in. aranżując małżeństwo swej córki Wioli z księciem Wacławem III, następcą tronów Polski, Czech i Węgier, ale też zbudował podstawy materialne pod funkcjonowanie swojego państwa.
- Dzięki rozpoczętej przez niego akcji osiedleńczej na terenie księstwa cieszyńskiego powstało ponad 70 nowych wiosek. Były wśród nich m.in.: Górki Wielkie, Lipowiec, Ustroń, Grodziec, jak i wiele innych, które ujawniają swe istnienie w 1305 r.
- Do największych sukcesów polityki zagranicznej Mieszka należy zaliczyć małżeństwo jego jedynej córki, Wioli Elżbiety z młodym królem czeskim i polskim, Wacławem III z Przemyślidów. Wydarzenie to stawiało księcia cieszyńskiego na czołowym miejscu wśród okolicznych władców. Niestety, młody Czech wkrótce zginął zamordowany skrytobójczo w Ołomuńcu
- Małżeństwo to jednak rzuca nieco światła na rzekomy stosunek lenny łączący księstwo cieszyńskie z Czechami. Związek taki raczej nie istniał, gdyż niedopuszczalnym byłby fakt poślubienia przez króla córki swego poddanego.
- Zobacz też.:
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_cieszy%C5%84ski http://www.poczet.com/cieszynski.htm
- https://principatusteschinensis.blogspot.com/2019/01/mieszko-i-cieszynski-ksiaze-ktory-mog.html
- Mieszko cieszyński, czyli klęska innej wizji Polski
MMT: Poczet książąt cieszyńskich (1): Mieszko
"Mieszko zapisał się w historii tylko jako pierwszy władca Księstwa Cieszyńskiego. Piszę "tylko", bo niewiele brakowało, a jego potomkowie rządziliby połączonym państwem polsko-czeskim.
Nasz pierwszy władca był najstarszym z czterech synów Władysława, księcia opolsko-raciborskiego. Po śmierci ojca w 1281 lub 1282 roku nie odziedziczył stołecznego Opola. Przez kilka lat współrządził z najmłodszym bratem Przemysławem. Po podziale rodzinnych włości Mieszko objął kasztelanie cieszyńską i oświęcimską. Po raz pierwszy z tytułem księcia cieszyńskiego występuje w 1290 roku. Ta data uchodzi też za początek historii Księstwa Cieszyńskiego.
Mniej więcej w tym samym czasie Wacław II, król Czech, zaczął przygotowywać się do zdobycia władzy w Polsce. W 1291 roku Mieszko cieszyński zawarł z nim sojusz, zresztą nie miał specjalnie innego wyjścia. Najszybsza droga z Czech do Polski prowadziła właśnie przez Księstwo Cieszyńskie. Potencjału militarnego czy gospodarczego państwa Wacława II i państewka Mieszka nie sposób nawet porównywać.
W kolejnych latach Mieszko stał wiernie po stronie Wacława II. Towarzyszył mu w 1292 roku w wyprawie na Małopolskę i w 1300 roku w czasie koronacji w Gnieźnie. Trudno to rozpatrywać w kontekście polskiej racji stanu. W zasadzie każdy polski książę dzielnicowy myślał tylko o swoim i swojej dzielnicy interesie. Księstwo Cieszyńskie rozwijało się prężnie, za panowania pierwszego księcia powstało tu 75 nowych osad. Zatem Mieszko miał rację.
Wacław II zmarł w 1305 roku, pozostawiając szesnastoletniego syna Wacława III. Nowy władca bez problemu objął rządy w Czechach. O władzę w Polsce musiał walczyć z Władysławem Łokietkiem. Mieszko znowu postawił na kartę czeską. W tym wypadku, oprócz dbałości o własną dzielnicę, mogły odegrać pewną rolę względy ambicjonalne. Mieszko i Łokietek byli bliskimi kuzynami i praktycznie mieli takie same prawa do polskiego tronu, z tym, że Mieszko do niego nie aspirował. Przynajmniej pozornie.
5 października 1305 roku doszło do najbardziej sensacyjnego ślubu w dziejach Piastów Cieszyńskich. Wacław III, król Czech i (tytularny) Polski, ożenił się z Wiolą Elżbietą, córką naszego Mieszka. Nawet współcześni byli zaskoczeni tym związkiem. Wielu wskazywało na urodę księżniczki jako główny powód, którym kierował się szesnastoletni władca. Może rzeczywiście tak było, ale związek też miał podstawy polityczne. Wacław III dzięki żonie z dynastii Piastów wzmacniał swoje pretensje do polskiej korony.
Można na chwilę popuścić wodze fantazje i wyobrazić sobie zjednoczoną monarchię polsko-czeską pod rządami Wacława III. Niewątpliwie rola Mieszka cieszyńskiego, teścia samego króla, byłaby całkiem duża. Co ważniejsze, mógł mieć spore nadzieje, że kiedyś oba państwa znajdą się w rękach jego wnuka, dziecka Wioli i Wacława III. Nadzieje okazały się płonne. Wacław III został zasztyletowany 4 sierpnia 1306 roku w Ołomuńcu, gdzie zatrzymał się w drodze do Polski. Wiola została wdową, a Mieszko wracał do punktu wyjścia – stawał się jednym z wielu polskich książąt dzielnicowych.
Wydaje się, że Mieszka nie opuściła myśl o polsko-czeskiej monarchii rządzonej przez jego potomków. Dziewięć lat po tragicznej śmierci Wacława III podjął drugą próbę zrealizowanego tego planu. W tym czasie władcą Czech był Jan Luksemburski, tytułujący się także królem Polski. (...) Do zaręczyn [jego córki z synem Mieszka jednak] nie doszło. (...) Mieszko cieszyński nie został ojcem chrzestnym monarchii polsko-czeskiej, ale - mimo to - udało mu się coś wyjątkowego. Jego państewko, którego był pierwszym władcą, okazało się najtrwalszym owocem polskiego rozbicia dzielnicowego. Księstwo Cieszyńskie przetrwało do 1918 roku". http://gazetacodzienna.pl/node/89954
Poniżej fragment powieści z poł. XIX wieku, która łącząc wydarenia historyczne z elementami fabularnymi opowiada o losach Wioli cieszyńskiej. Jak przed 150 laty wyobrażano sobie życie w średniowieczu?
"Wiola - księżniczka cieszyńska, królowa czeska. Powieść historyczna z pierwszej połowy XIVgo wieku".
"Osiadły na tronie czeskim szczep Przemysławów stanął w 13 stuleciu na szczycie potęgi i. chwały. Wacław II rozszerzył swe panowanie daleko poza granice Czech i Morawy, a książęta śląscy zmuszeni spadkowem rozdrobnieniem swych posiadłości, szukać nadaremnie opieki u współkrewnych Polaków, pod jego garnęli się zwierzchnictwo. Poślubiwszy Ryksę córkę Przemysława, księcia poznańskiego, który od czasu Bolesława śmiałego upadły tytuł króla polskiego znowu odzyskał, udało się Wacławowi przywłaszczyć sobie po zgonie teścia koronę polską, która; pomimo bliższych do niej praw dziedzica po mieczu, przeciwnościami miotanego Władysława Łokietka, wsparły pomoce wojska w r. 1300 w Gnieźnie otrzymał. Równocześnie wygasła w Węgrzech dynastja Arpadów, a naród ten zawezwał króla czeskiego na tron węgierski, lecz Wacław nie chcąc na głowie swej dźwigać trzech koron, skłonił Węgrów do wybrania królem syna swojego Wacława III, którego zaręczył z księżniczką Elżbietą córką po ostatnim z lej dynastji królu Andrzeju. Przewaga króla czeskiego ogarnęła natenczas całą prawie środkową Europę, lecz śmierć przedwczesna, najpotężniejszym nawet nieprzebaczająca monarchom, zabrała go w r. 1305. Ostatni z tego świetnego rodu, syn i następca zmarłego, Wacław IIl usprawiedliwiał wszystkie w nim położone nadzieje Czechów, bo rok dopiero licząc szestnasty, przy pięknej i męztwem nacechowanej postaci, do szlachetnych przymiotów duszy i serca, łączył znakomitą wymowę i równą w czterech językach biegłość. Pragnąc sumiennie dopełnić napomnień umierającego ojca, znajdował jednak do tego niemałą przeszkodę w młodocianym swym wieku , który go wabił do swawolnych rozrywek, rozwiązłych towarzystw i nocnych wycieczek. Jako król węgierski, czeski i polski przedsięwziął sobie stanowczo, rządy swoje w tych trzech królestwach ustalić, co tern naglejszem się stawało, że w Polsce Władysław Łokietek coraz bardziej brał górę, a w Węgrzech przez papieża popierany książę sycylijski Karol Robert nie małe miał stronnictwo. Jeden z najmocniejszych swojego czasu monarchów, dążył on gorliwie do spełnienia w nim położonych nadziej!, pragnąc oraz pod osłoną potrójnej, laurami sławy i zwycięstw uwieńczonej korony panowanie swoje oznaczyć godłem uciech i rozkoszy, i ku ozdobie swych koron zdobyć najdroższy w życiu klejnot, godną siebie małżonkę. Słynęła wówczas na świat cały jako najpierwsza piękność Wiola, księcia cieszyńskiego Mieczysława III córka. Wszyscy współcześni kronikarze, wywyższając ją nad płeć jej całą, dodają, że łączyła w sobie przymioty prawdziwie monarsze: szlachetność i dobroć cerca, umysł wspaniały i bystry, i mocną wolę z łagodnością. Te przymioty do tego stopnia podbiły serce młodocianego króla, że dla posiadania Wioli przed żadną nie wzdrygając się ofiarą, zrzekł się korony węgierskiej, w celu uwolnienia się od zobowiązań poślubienia królewny Elżbiety od dzieciństwa mu zaręczonej. Chiociaż księżniczka cieszyńska, pochodząc z królewskiego domu Piastów, równą była urodzeniem królowi czeskiemu, dziwiono się jednak powszechnie, że tak możny pan bierze w małżeństwo córkę małego książęcia. Posądzano młodzieńczego króla, że oczarowany wdziękami, dał się do reszty obałamucić podstępnym doradcom, lękającym się, ażeby i tak potężna władza króla nie wzmogła się przez połączenie z większym panującym domem. Wacław niewątpliwie pałał najgorętszą miłością do Wioli, a panowie czescy, mający dobro ojczyzny na celu, nie opierali się temu związkowi w przekonaniu, że u¦wielbiona królewska małżonka sowicie wynagrodzi stratę jednej korony, odwodząc siłą swych wdzięków młodocianego męża od zdrożnej lekkomyślności i rozpustnych towarzystw, kto'reby mu przeszkadzały rzetelnie się zajmować sprawami dwóch królestw, i na poddanych swojich zlewać błogosławieństwo ojcowskiej opieki. Uroczyste zaślubienie Wacława z Wiolą nastąpiło dnia 5 października 1305 r. Z wszelkiemi względami jakie prawdziwa miłość, przywiązanie i szacunek nadaje, obchodził się Wacław z małżonką swoją; Wiola też stanowczo z całą potęgą kobiecej uległości, roztropności i pieszczot przyciągała go do siebie i do spraw rządu, osiągnąwszy tyle, że król troskliwiej zajmował się dobrem kraju. Nie od razu jednak stawić mogła tamę lekkomyślnym wybrykom młodego męża, i pożycie jej z nim nie obeszło się bez serdecznych zmartwień, o czem się z następującego opowiadania dowiemy".
7. 3. Wielki Kazimierz - dlaczego?
Siedem powodów dla których Kazik był Wielki
K(upiec)A(dministrator)Z(dobywca)I(ntrygant?)K(ochaś), czyli Polska pod rządami Kazimierza WielkiegoŁokietek w jaskini....(6:50-7:40) i Wielki sądzi się z Krzyżakami (7:40-11:20; Genialna Jadwiga)
1. Początki panowania Kazimierza III Wielkiego
a. koronacja królewska w katedrze wawelskiej w 1333 r.
b. po Władysławie I Łokietku odziedziczył Małopolskę i Wielkopolskę
2. Sytuacja Polski w pierwszych latach panowania Kazimierza III Wielkiego
– konflikt z Janem Luksemburskim o tron polski
– konflikt z państwem krzyżackim o Pomorze Gdańskie
– jedynym sojusznikiem były Węgry
3. zakończenie sporu z Czechami
a. zjazd w Wyszehradzie – 1335 r. – Jan Luksemburski zrzekł się z praw do korony polskiej w zamian za odszkodowanie
b. drugi zjazd w Wyszehradzie – 1339 r.
– Kazimierz III Wielki zrzekł się praw do Śląska i Księstwa Płockiego (część Mazowsza)
– Jan Luksemburski wycofał się z popierania zakonu w sporze polsko-krzyżackim
c. spór polsko-czeski zakończył pokój w Namysłowie – 1348 r.
d. stopniowa utrata przez Polskę Śląska na rzecz Luksemburgów
4. Zakończenie sporu z Krzyżakami
a. arbitraż Jana Luksemburskiego i Karola Roberta był dla Kazimierza niekorzystny
b. proces warszawski – 1339 r.
– sędziowie nakazali Krzyżakom zwrot Kujaw i ziemi dobrzyńskiej
– przyznali Polsce prawa do Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej
– Krzyżacy mieli wypłacić Polsce odszkodowanie
– Krzyżacy ponownie odwołali się do papieża, który nie zatwierdził wyroku
c. zawarcie pokoju kaliskiego z Krzyżakami – 1343 r.
– Polska odzyskała ziemię dobrzyńską i Kujawy
– zakon zatrzymał ziemię chełmińską i Pomorze Gdańskie jako „wieczystą jałmużnę”
4. Podbój Rusi Czerwonej
a. walki o Ruś Czerwoną z Litwinami (1340-1349)
b. skutki włączenia Rusi Czerwonej do Polski
– opanowanie wschodnich szlaków handlowych
– wyznaczenie nowego – wschodniego kierunku ekspansji terytorialnej
– włączenie do polskiego obszaru państwowego ludności prawosławnej
5. Polityka gospodarcza
a. apogeum akcji kolonizacyjnej
b. rozwój handlu wewnętrznego i międzynarodowego
– rozpowszechnienie prawa składu i przymusu drogowego (drożnego)
– przeprowadzenie reformy monetarnej – wprowadzenie srebrnego grosza
c. skarbowość
– dochody z żup solnych w Bochni i Wieliczce
– wprowadzenie podatku – tzw. poradlne (12 groszy rocznie od łanu kmiecego)
– dochody z ceł i myt
5. Polityka wewnętrzna Kazimierza III Wielkiego
a. uporządkowanie administracji państwowej – urzędy:
– starosta – administracja terenowa
– kanclerz – (ówczesny minister spraw zagranicznych) kierowanie kancelarią królewską
– podskarbi – (ówczesny minister finansów) zarząd skarbem królewskim
Świadectwa pokuty Kazimierza Wielkiego
Wzniesiony w 1362 r. gotycki kościół św. św. Piotra i Pawła w Stopnicy to kościół ekspiacyjny, czyli pokutny. Jako zadośćuczynienie za zamordowanie ks. Boryczki Kazimierz Wielki miał wybudować sześć takich świątyń. Oprócz tej w Stopnicy, podobne powstały w Wiślicy, Sandomierzu, Szydłowie, Zagości i Kargowie". http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/6475,stopnica-swiadectwa-pokuty-kazimierza-wielkiego.html– marszałek – zarządzanie dworem monarszym
– rada królewska
b. unifikacja prawa – statuty wiślicko-piotrkowskie –1362 r.
c. ustanowienie Akademii Krakowskiej – 1364 r.
Galeria ilustracji: Monarchia Kazimierza Wielkiego
– rada królewska
b. unifikacja prawa – statuty wiślicko-piotrkowskie –1362 r.
c. ustanowienie Akademii Krakowskiej – 1364 r.
Galeria ilustracji: Monarchia Kazimierza Wielkiego
Dlaczego Kazimierz Wielki był wielki?
1. Buduje "markę" króla przez prawie 40 lat (1333–1370)
- Jako jedyny z władców kraju zyskał przydomek "Wielki" - zasłużył sobie na własny banknot "50 zł", bo zapamiętany jako budowniczy i reformator, – umocnił pozycję Polski w Europie
- Koronowany w 1333 r. na Wawelu jako Kazimierz III Wielki (po śmierci ojca, Władysława Łokietka),
- Ostatni władca z dynastii Piastów
2. Rozszerza terytorium Polski – 2,5-krotnie
– Najważniejsze zdobycie: Ruś Czerwona (1340–1349), wcześniej zajęta przez Litwinów
– zapewniło Polsce dostęp do wschodnich szlaków handlowych
– włączono ludność prawosławną – nowa sytuacja wyznaniowa
- Mazowsze zostaje lennem (m.in. z obawy przed potężną Litwą)
3. Wielki... Dyplomata - Negocjuje zamiast wprowadzić wojny – skuteczny polityk
– włączono ludność prawosławną – nowa sytuacja wyznaniowa
- Mazowsze zostaje lennem (m.in. z obawy przed potężną Litwą)
3. Wielki... Dyplomata - Negocjuje zamiast wprowadzić wojny – skuteczny polityk
- Trzy słynne zjazdy: Wyszehrad *2 i Kraków
– Z Czechami:
– zjazd w Wyszehradzie (1335) – Jan Luksemburski zrzekł się praw do polskiej korony
– drugi zjazd w 1339 r. – Kazimierz zrzekł się Śląska i księstwa płockiego
– Z Czechami:
– zjazd w Wyszehradzie (1335) – Jan Luksemburski zrzekł się praw do polskiej korony
– drugi zjazd w 1339 r. – Kazimierz zrzekł się Śląska i księstwa płockiego
– Stracił Śląsk, ale dzięki porozumieniu z Czechami zyskał uznanie swojej władzy
– pokój w Namysłowie (1348) zakończył wcześniejszy konflikt (Polacy spalili wtedy m.in. Pszczynę)
– Z Krzyżakami:
– po niekorzystnych wyrokach sądów papieskich, zawarł pokój kaliski (1343)
– odzyskał Kujawy i ziemię dobrzyńską
– Pomorze Gdańskie pozostało przy zakonie jako „wieczysta jałmużna”
– nie prowadził nowych wojen z zakonem – stabilizacja granic
4. Reformator wewnętrzny – zbudował silne państwo
– Unifikacja prawa: statuty wiślicko-piotrkowskie (1362) – jednolite prawo dla całego królestwa
– Nowa administracja:
– starostowie – lokalna władza królewska
– kanclerz, podskarbi, marszałek – nowe urzędy królewskie
5. Rozwój gospodarki i handlu
– Reforma monetarna – srebrny grosz
– Podatek poradlne – 12 groszy od łanu (czyli gospodarstwa)
– Dochody z żup solnych w Bochni i Wieliczce, ceł i myta
– Rozwój handlu:
– prawo składu – kupcy musieli sprzedawać towary w polskich miastach
– przymus drogowy – obowiązek korzystania z określonych szlaków
6. Rozwój miast i wsi – akcja kolonizacyjna
– Za jego panowania założono ok. 100 miast i ponad 1000 wsi
– Wiele miast otrzymało prawo niemieckie (np. magdeburskie), co sprzyjało rozwojowi
– Nowi osadnicy – rzemieślnicy, kupcy – napływali do Polski
7. Prestiż Polski
– po niekorzystnych wyrokach sądów papieskich, zawarł pokój kaliski (1343)
– odzyskał Kujawy i ziemię dobrzyńską
– Pomorze Gdańskie pozostało przy zakonie jako „wieczysta jałmużna”
– nie prowadził nowych wojen z zakonem – stabilizacja granic
4. Reformator wewnętrzny – zbudował silne państwo
– Unifikacja prawa: statuty wiślicko-piotrkowskie (1362) – jednolite prawo dla całego królestwa
– Nowa administracja:
– starostowie – lokalna władza królewska
– kanclerz, podskarbi, marszałek – nowe urzędy królewskie
5. Rozwój gospodarki i handlu
– Reforma monetarna – srebrny grosz
– Podatek poradlne – 12 groszy od łanu (czyli gospodarstwa)
– Dochody z żup solnych w Bochni i Wieliczce, ceł i myta
– Rozwój handlu:
– prawo składu – kupcy musieli sprzedawać towary w polskich miastach
– przymus drogowy – obowiązek korzystania z określonych szlaków
6. Rozwój miast i wsi – akcja kolonizacyjna
– Za jego panowania założono ok. 100 miast i ponad 1000 wsi
– Wiele miast otrzymało prawo niemieckie (np. magdeburskie), co sprzyjało rozwojowi
– Nowi osadnicy – rzemieślnicy, kupcy – napływali do Polski
7. Prestiż Polski
– Założenie Akademii Krakowskiej (1364) – pierwsza uczelnia w Polsce i tej części Europy
- Uczta u Wierzynka – 1364 r. w Krakowie
– Spotkanie najważniejszych monarchów Europy (m.in. cesarza Karola IV, króla Węgier Ludwika, króla Cypru Piotra I)
– Oficjalnie: rozmowy o krucjacie przeciw Turkom
– Nieoficjalnie: pokaz potęgi i bogactwa Polski oraz silnych kontaktów Kazimierza Wielkiego
– Spotkanie najważniejszych monarchów Europy (m.in. cesarza Karola IV, króla Węgier Ludwika, króla Cypru Piotra I)
– Oficjalnie: rozmowy o krucjacie przeciw Turkom
– Nieoficjalnie: pokaz potęgi i bogactwa Polski oraz silnych kontaktów Kazimierza Wielkiego
Polska Wielkiego Kazika w liczbach
Za panowania Kazimierza Wielkiego, w ciągu niespełna 40 lat: Polska przemieniła się z niewielkiego, prowincjonalnego kraju w państwo o całkiem imponującej powierzchni i imperialnych ambicjach.
- Powierzchnia: W roku 1333 ostatni król z dynastii Piastów odziedziczył po ojcu ok. 115 tys. kilometrów kwadratowych, tj.głównie Wielkopolskę oraz Małopolskę. Dzięki sukcesom KW, w tym zajęciu Rusi Czerwonej Królestwo Polskie liczyło około 270 000 km2
- Rozwój: Zdaniem badaczy w całym kraju nowych miast mogło powstać za Kazimierza Wielkiego przeszło 100. Był to okres bezprecedensowego rozwoju sieci miast (fundowanych na prawie niemieckim). W stosunku do okresu wcześniejszego liczba miast uległa podwojeniu, w Małopolsce zaś niemal potrojeniu.
- Obronność: Za panowania ostatniego Piasta wzniesiono ok. 50 zamków królewskich, ok. 30 miast uzyskało nowoczesne fortyfikacje.
- Wojsko: Za Kazimierza Wielkiego możliwości mobilizacyjne Polski potroiły się, osiągając liczbę przeszło 15 tysięcy żołnierzy.
- Przyjmuje się, że Władysław Łokietek był w stanie zmobilizować ponad 5 tysięcy zbrojnych.
- Ludność: główne prowincje kraju (Małopolska, Wielkopolska, Mazowsze) liczyły od przeszło 650 tys. do 1,2 miliona osób (zależnie od metodologii).
- Po przyłączeniu Rusi Czerwonej Królestwo Polskie było państwem niemal dwumilionowym.
- XIV wiek to najwcześniejsza epoka, dla jakiej da się choćby w przybliżeniu wyliczać wielkość populacji Polski, a to za sprawą rejestrów świętopietrza.
- Stany: Szauje się, iż 70% ludności Polski stanowili chłopi, 20% mieszkańcy miast (gdzie od ⅓ do ½ ich populacji stanowił plebs); 10% – rycerstwo. Duchowieństwa szacuje się na ok. 1% - 14 tys., z czego połowa to księża, a połowa zakonnicy i zakonnice, rozmieszczeni w ok. 300 klasztorach,
- Stolica: Kraków liczył wówczas około 10 000 mieszkańców.
- Z tego 50% stanowili Polacy, 35% Niemcy, 8% Żydzi, 5% Węgrzy,
- Dochody: Co roku uzyskiwano dochody w kwocie od 70 000 do 95 000 grzywien, a więc około jednej tony złota.
- Dla porównania królowie Anglii zarabiali rocznie 1,7 tony złota, a królowie Francji – aż 7,7 ton.
- Główne źródło zarobków stanowiły krakowskie żupy solne; rocznie pozyskiwano z ich dzierżawny 18 tysięcy grzywien.
- Jedna kopalnia odpowiadała za nawet ¼ wszystkich wpływów do monarszego skarbca!
- Oprac. na podstawie: https://wielkahistoria.pl/polska-kazimierza-wielkiego-w-liczbach-zaskakujace-dane-i-statystyki/
Ciekawostki:
- - Ruś Czerwona - skąd nazwa? podobnie jak czerwiec, czerwony, oczywiście od czerwi...: By zabarwić tkaninę na strój w barwie czerwonej - potrzeba było 40 tys. robczków- czerwi...
- - uczta u Wierzynka,
- na której obecny był m.in. książę Przemysław Noszak
- Jan Długosz pisał o niej: "Na zamierzoną uroczystość weselną […] król polski Kazimierz dziadek [Elżbiety] […] zaprasza uroczyście […] sąsiednich królów i książąt. […] król Kazimierz […] powierzył kierowanie wszystkim [rajcy Wierzynkowi] […] Zaprosił Wierzynek na ucztę do swego domu królów i książąt […], pierwsze […] miejsce kazał zająć królowi polskiemu Kazimierzowi, drugie królowi rzymskiemu i czeskiemu Karolowi [IV Luksemburskiemu], trzecie królowi Węgier [Ludwikowi Węgierskiemu], czwarte królowi Cypru, a ostatnie królowi Danii". Jan Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego [fragment]
- "Dowody? Ja ci dam dowody! Do wody z nim!" Czyli klecha nie kaczka - tajemnica śmierci księdza Baryczki... Czy kronikarze pisali prawdę? NIE MAMY PEWNOŚCI, ale żeby było ciekawiej załóżmy że tak :). Jan Długosz piszący 100 lat po śmierci Kazimierza Wielkiego oskarżył go o ...
- Statuty wiślicko-piotrkowskie - inaczej statuty Kazimierza Wielkiego, najważniejszy pomnik ustawodawstwa w ziemskim prawie polskim doby przedrozbiorowej, wydane przez władcę osobno dla Wielkopolski i Małopolski. "Wywodziły się z prawa zwyczajowego; wydanego w połowie XIV w. osobno dla Wielkopolski (Piotrków), a następnie Małopolski (Wiślica); były uzupełniane dalszymi postanowieniami monarchy (ekstrawagantami) i przykładowymi rozstrzygnięciami sporów sądowych (prejudykatami); pomyślane jako podstawa statutów ogólnokrajowych; umacniały podział stanowy społeczeństwa, usprawniały sądownictwo."
Zamki w Polsce:
"Pogranicze Polski i Śląska
Orle Gniazda – słynne zamki Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Miłośnicy średniowiecznej architektury obronnej prawdopodobnie wskazaliby pogranicze dzisiejszego województwa małopolskiego i śląskiego jako region, w którym można znaleźć największe nasycenie zamków. To zasługa tzw. Orlich Gniazd, czyli twierdz ulokowanych na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Fortyfikacje te, budowane w znacznym stopniu z inicjatywy Kazimierza Wielkiego, miały chronić stolicę jego państwa – Kraków – przed najazdami czeskimi z rejonu Śląska. Miejsca takie jak Olsztyn, Ogrodzieniec, Bobolice czy Rabsztyn to obiekty doskonale znane, będące symbolem epoki kazimierzowskiej. Dziś większość z nich to malownicze ruiny, rozłożone na wapiennych skałach Jury. Chętni do zobaczenia zamkowych obiektów mogą ruszyć też nieco na zachód, poza właściwy szlak Orlich Gniazd, i obejrzeć zamek w Będzinie czy też nowożytne obiekty położone na południe od konurbacji górnośląskiej. (...)
Zamki zakonne
Trzeci głównym fundatorem zamków w Polsce – po władcach i możnowładcach – były zakony rycerskie. Prym wiedli tu oczywiście Krzyżacy, którzy stworzyli prężne państwo na terenie ziemi chełmińskiej, Pomorza i Prus. Wypracowali on bardzo charakterystyczny typ nizinnego zamku gotyckiego, budowanego przede wszystkim z cegły – miał on formę czworokątną, wysokie mury i baszty i był bardzo dobrze przystosowany do obrony, stanowiąc ośrodek władzy zakonnej nad otaczającymi go terenami. Przykłady tego typu zamków znaleźć można na terenie województw warmińsko-mazurskiego, pomorskiego i kujawsko-pomorskiego, a do najważniejszych przykładów – oprócz słynnego na całą Europę stołecznego Malborka – należą obiekty w Gniewie, Bytowie, Kętrzynie, Nidzicy czy Radzyniu Chełmińskim. Na terenach dzisiejszej zachodniej Polski – województwa lubuskiego i zachodniopomorskiego – od pełnego średniowiecza znajdujących się pod silnymi wpływami niemieckimi, swoje posiadłości miały też inne zakony rycerskie: joannici i templariusze. W ramach zakładanych przez siebie komandorii budowali oni również niewielkie zamki, z których najlepiej zachowanymi są obiekty pojoannickie w Łagowie i Pęzinie. Specyficznym przykładem zamku powiązanego z zakonem jest też Otyń, w epoce nowożytnej przekształcony w… klasztor jezuitów.
Zamki duchowne
W średniowieczu duchowni – przede wszystkim biskupi – oprócz funkcji religijnych zajmowali też ważne miejsce w systemie feudalnym. Nie dziwi więc, że często byli oni też fundatorami zamków, które zabezpieczały ich domeny oraz stanowiły oparcie polityczne. Wyróżnić można dwa kompleksy zamków duchownych na terenie dzisiejszej Polski. Pierwszym jest rejon dawnego państwa krzyżackiego, gdzie biskupi pomezański i warmiński byli panami feudalnymi, podporządkowanymi władzy zakonu, jednocześnie zaś posiadającymi pewną niezależność. W wypadku pierwszego z biskupstw ślady tego znaleźć można m.in. w Kwidzynie i Szymbarku, natomiast do władztwa biskupów warmińskich zaliczyć można zamki m.in. w Reszlu, Olsztynie i Lidzbarku Warmińskim. Co istotne, były one budowane w tej samej formie, co zamki krzyżackie.
Na terenie Królestwa Polskiego ważnym panem feudalnym był natomiast biskup krakowski, który wystawił zamki m.in. w Iłży, Bodzentynie, Sławkowie, Lipowcu czy Siewierzu – w ostatnim z miejsc hierarchowie z Wawelu aż do upadku Rzeczpospolitej pełnili formalną funkcję książąt". Czytaj więcej: https://histmag.org/Zamki-w-Polsce-Mapa-19463?fbclid=IwAR37vaP0sAoFLjNCaUTwolW0O8T_Z68ir2drxsvIZDWacrop-RQsJTSuIB4
Świadectwa pokuty Kazimierza Wielkiego
"Zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną - to każdy uczeń wie o królu Kazimierzu Wielkim. O niemoralnym prowadzeniu się ostatniego Piasta nie uczą jednak w szkołach, a Kazimierz Wielki był znanym kobieciarzem, miał kilka żon, utrzymywał na swoim dworze kochanki. (...)
Utopienie Baryczki i Kościół Katarzyny
"Jan Długosz w swej kronice podaje, że powstanie klasztoru i kościoła było związane ze sprawą wikariusza katedry na Wawelu, Marcina Baryczki, który na polecenie biskupa krakowskiego, Bodzianty, udał się do króla Kazimierza Wielkiego, by zganić go za nadużycia moralne. Rozgniewany król kazał wikariusza utopić w Wiśle. Władca miał żałować tego czynu i w akcie ekspiacji za śmierć Baryczki ufundować kościół i klasztor św. Katarzyny. Tyle legenda. W rzeczywistości Kazimierz Wielki pragnął założyć uniwersytet i w związku z tym w 1342 roku sprowadził z Czech zakonników św. Augustyna – Ordo Fratrum Eremitarum Sancti Augustini, uważanych za najbardziej uczonych w ówczesnej Europie (...). Projekt budowy klasztoru i kościoła pw. św. Katarzyny, patronki szkół wyższych, wzorowany był na planie architektonicznym istniejącego wówczas augustiańskiego kolegium w Bolonii, gdzie istniał silny, tradycyjnie uznawany za pierwszy w Europie, ośrodek uniwersytecki, a od XV wieku szerzył się kult Matki Bożej Pocieszenia. Szesnastowieczny kronikarz, Marcin Bielski, pod rokiem 1342 zapisał, że król osobiście położył kamień węgielny pod budowę kościoła i klasztoru św. Katarzyny, a w jego fundamenty rzucił swój pierścień (...)." https://www.augustianie.pl/historia-augustianow-w-polsce-3/
"W całym opisie rządów Kazimierza Wielkiego, zawartym w Kronice katedralnej, sprawa Baryczki jako jedyna nacechowana jest negatywnymi konotacjami. Król w czasie swego panowania zaprowadził pokój w królestwie, stał na straży sprawiedliwości, był obrońcą uciśnionych, wrogiem złoczyńców, modernizatorem państwa, wielkim budowniczym zarówno kościołów, jak i zamków czy obwarowań miejskich. Walczył z Krzyżakami, odzyskał z ich rąk Kujawy i ziemię dobrzyńską; odbił Wschowę zajętą przez księcia żagańskiego; z powodzeniem, mimo przejściowych niedogodności, podbijał Ruś. W końcu wystawił w Krakowie wspaniałą ucztę, która godnie reprezentowała króla i jego królestwo. Tylko sprawa Baryczki stanowi rysę na kryształowym opisie rządów ostatniego Piasta na polskim tronie. Nie wiadomo o niej nic szczegółowego (...)" Czytaj więcej: https://histmag.org/Ksiadz-Baryczka-historia-pewnej-smierci-czasow-Kazimierza-Wielkiego-10462
"Wysłany przez biskupa krakowskiego do ich (kar kościelnych) wykonania wikary kościoła krakowskiego Marcin Baryczka udał się bez strachu do króla - i napominawszy go, osobiście wykonał polecenie biskupie. A król Kazimierz chociaż wtedy w gniewie obrzucił Marcina Baryczkę obraźliwymi słowami, to jednak nie podniósł ręki na niego. Lecz potem (pod wpływem) rycerzy i służby, którzy judzili już i tak rozjątrzonego króla i wyrażali przekonanie, że jest winien kary śmierci ten, kto odważył się z rozkazu biskupa straszyć króla, pobłażając zapalczywości, godzi się na straszny występek i poleca i nakazuje (król), żeby w dzień św. Łucji schwytano wspomnianego Marcina Baryczkę i by go następnej nocy utopił w Wiśle sługa i dworzanin króla (...)"
Dwa lata później król wysłał do papieża Klemensa VI do Awinionu poselstwo. Miało ono uzyskać od papieża łaskę rozgrzeszenia dla Kazimierza Wielkiego i stosowną pokutę.
Dodaje również Długosz:
"Dla zadośćuczynienia za zbrodnię wymurował również bardzo pięknie, wybudował i wzniósł kościoły w Sandomierzu, Stobnicy, Szydłowie, Zagościu i Kargowie."
Według tradycji król dokonał jako ekspiacji za swój czyn fundacji również kościoła Augustianów, w którym Baryczka miał być pochowany (tak naprawdę Augustianie byli na Kazimierzu już kilka lat wcześniej, ale legenda to legenda).' https://encyklopediakrakowa.pl/slawni-i-zapomniani/86-b/901-baryczka-marcin.html
artykuły powiązane:Król skandalist i gwałciciel, czy ofiara plotek?
' "(...) opowieść jest straszna. Główne role grają w niej młody polski królewicz i śliczna dwórka, do której młodzieniec ów poczuł miętę. On zostanie jednym z największych władców w historii Polski. Ona przez niego zginie. I zginie straszliwie - w hańbie i cierpieniu, nieludzko okaleczona, wystawiona na pośmiewisko jako dowód podłości i zdrady.
Dzieje się to w roku 1330. Na węgierski dwór królowej Elżbiety, z domu Łokietkówny, przyjeżdża jej młodszy brat, polski królewicz Kazimierz. Tatuś, Władysław Łokietek, wysłał tam swego dziewiętnastoletniego syna na krótkie wakacje, na których ten jednakowoż ma połączyć przyjemne z pożytecznym. Namówić potężnych sąsiadów do udziału w montowaniu koalicji antykrzyżackiej, a przy okazji nabyć trochę ogłady i liznąć wielkiego świata na wspaniałym, znakomitszym od wawelskiego, andegaweńskim dworze.
Kazimierz na Węgrzech zachowuje się tak, jak każdy dziewiętnastolatek spuszczony ze smyczy wymagającego ojca. Chce się zwyczajnie dobrze zabawić. W domu zostawił obowiązki i żonę, którą ojciec mu wybrał, kiedy Kazimierz był jeszcze małym Kaziem, miał ledwie 15 lat! (...) Na dworze siostry zjawia się sam i może do woli przebierać w pięknych pannach. A polski królewicz przyciąga kobiece spojrzenia. Jest przystojny - wysoki, smagły, czarnowłosy, bardzo jeszcze młody, a więc niewątpliwie mniej kudłaty i zarośnięty niż ten, którego znamy z portretów. Szybko wpada mu w oko Klara, piękna dwórka jego siostry. I wszystko wskazuje na to, że on jej też. Ale wcale nie tak łatwo namówić Klarę na schadzkę. Dziewczyna nie jest pierwszą lepszą - pochodzi ze znakomitego, magnackiego rodu Zachów, nauczono ją cenić swój dom i nazwisko, godnie się nosić, dbać o skromność i pilnować cnoty.
Jak jednak możecie się domyślać, im mocniej Klara się opiera, tym bardziej apetyt Kazimierza rośnie. I kiedy młodzieniec czuje, że nie wytrzyma już ani chwili dłużej, na scenę wkracza siostra naszego bohatera, królowa Elżbieta. Idzie w sukurs swemu usychającemu z pożądania braciszkowi i organizuje przemyślną schadzkę.
Królewicz leży w swojej komnacie, rzekomo złożony chorobą. Królowa w towarzystwie Klary idzie go odwiedzić i pod pierwszym lepszym pretekstem zostawia młodych sam na sam. Wtedy szybko się okazuje, że piękny Kazio nie jest złożony niemocą na tyle, by nie wziąć tego, na co ma ochotę. I kradnie Klarze wianek. Po dobroci czy gwałtem? O to do dziś spierają się historycy, ale czy to ma znaczenie? Nawet jeśli Klara też czuje do Kazimierza afekt, to zapewne się broni, jak każda ówczesna uczciwa panna. I zapewne broni się nieskutecznie..."
Źródło: Krew, królewicz i panna Anna Moczulska, autorka niezrównanego bloga Kobiety i historia
"Kazimierz Wielki był gwałcicielem. Kobiecie, którą wykorzystał odrąbano palce, ucięto nos i wargi (...) [jej brat] został rozerwany końmi, a resztki jego zmasakrowanego ciała rzucono psom na pożarcie (...) cała rodzina Záchów ma zostać wytępiona, aż do trzeciego stopnia pokrewieństwa. Na śmierć skazano siostrzeńców i siostrzenice Felicjana, a także wszystkie jego wnuczęta. Do siódmego stopnia pokrewieństwa karą były konfiskata majątku i dożywotnie niewolnictwo."
Porównaj teksty:
https://wielkahistoria.pl/kazimierz-wielki-byl-gwalcicielem-kobiecie-ktora-wykorzystal-odrabano-palce-ucieto-nos-i-wargi/
https://historia.wprost.pl/10325396/2/klara-zach-ofiara-gwaltu-kazimierza-wielkiego-czy-plotek-i-pomowien.html
"(...) tak kończy się tragiczna historia romansu królewicza Kazimierza i pięknej Klary. (...) Miłośników perfum może natomiast zainteresować rola, jaką w tej sprawie odegrała nasza własna pieszczoszka. Władczyni, dla której stworzono pierwsze w historii bestsellerowe perfumy, niepodzielnie władające olfaktorycznymi gustami Europy niemal aż do XVIII wieku (...) Bo tak, słynną Larendogrę, Wodę Królowej Węgier, odtworzoną niedawno przez Pollenę Aromę, skomponowano dla tej samej Elżbiety Łokietkówny".
Legendarna Woda toaletowa - dzięki niej błyszczysz w towarzystwie i promieniujesz wdziękiem nawet bez czterech palców!
"Larendogra (z fr. „woda królowej węgierskiej”, „woda węgierska”) – zapachowa woda toaletowa; także nalewka spirytusowa przygotowywana z 2 części ziela rozmarynu lekarskiego i 3 części niemal stuprocentowego alkoholu.
Powstanie larendogry przypisuje się królowej Elżbiecie, córce Władysława Łokietka i żonie króla węgierskiego Karola Roberta. Według tradycji, przede wszystkim dzięki cudownym właściwościom tego wyciągu królowej udało się żywotnie spędzić 59 lat na tronie Węgier i mimo zaawansowanego wieku zachować zdrowie i urodę. Zgodnie ze świadectwami kronikarzy wyglądała ona 20–30 lat młodziej niż w rzeczywistości. Alkohol niezbędny do sporządzania larendogry sprowadzała aż z Konstantynopola, gdzie jego produkcja stała na bardzo wysokim poziomie.
https://histmag.org/Kazimierz-Wielki-wladca-ktory-zasluzyl-na-swoj-przydomek-17363
źródła m.in.: http://wlaczpolske.pl/index.php?etap=10&i=911 ; https://www.facebook.com/groups/1408912459384161/user/100001127440736/ i poniższe linki
film z 2021 roku: ŚWIETNE 3 MINUTY - żiżka?? - Nieaktywny: https://youtu.be/bOWS0C8fhTo?t=1 https://youtu.be/bOWS0C8fhTo?t=1 ;
