Temat: Od Kazimierza Wielkiego do Unii w Krewie.
Tragedię przekuć w potęgę, czyli anatomia unii POL-L.
Klasa: Liceum Czas: 45 minut Metody: Pogadanka, praca w parach (drzewko decyzyjne/analiza perspektyw), praca w czwórkach (synteza).
I. WPROWADZENIE I POWTÓRKA (10 min)
Kazimierz Wielki i koniec Piastów (5 min): Kto po nim? Brak syna = koniec dynastii Piastów. Bilans sukcesów: kodyfikacja prawa, zamki, uniwersytet, handel. Polska silna wewnętrznie, ale bez następcy.
Andegawenowie na tronie (5 min): Ludwik Węgierski (siostrzeniec Kazimierza). Przywilej w Koszycach (1374) – szlachta dostaje ulgi podatkowe w zamian za zgodę na sukcesję córki Ludwika. Śmierć Ludwika, kryzys bezkrólewia i przybycie Jadwigi.
II. PROBLEM JADWIGI (5 min)
Jadwiga Andegaweńska przybywa do Krakowa (ma ok. 11 lat). Koronowana na króla (nie królową – ma pełną władzę). Wyzwania młodej władczyni:
Osobiste: Zaręczona z Wilhelmem Habsburgiem (miłość, kultura zachodnia).
Polityczne: Panowie małopolscy żądają zerwania zaręczyn i ślubu z „dzikim” księciem Litwy – Jagiełłą.
III. PRACA W GRUPACH (20 min)
Podział klasy na czwórki. W każdej czwórce powstają dwie odrębne pary: Para A (Państwo) i Para B (Postacie).
1. Praca w parach – Drzewko decyzyjne (10 min): Sytuacja problemowa: Czy zawrzeć unię w Krewie (1385)?
Para A – Perspektywa Państwowa (Polityczna):
Polska: Chce wcielenia (inkorporacji) Litwy. Polska mniejsza, ale silniejsza ustrojowo, chce wchłonąć większą Litwę. Zysk: sojusz na Krzyżaków, handel, brak najazdów ze wschodu. Ryzyko: wciągnięcie w wojny z Moskwą i Tatarami.
Litwa: Chce unii (sojuszu), nie wchłonięcia. Zysk: chrzest ratuje przed krucjatami Krzyżaków, ocalenie tożsamości przed naporem Rusi (Moskwy) i Rzymem. Ryzyko: dominacja polskiej szlachty.
Para B – Perspektywa Osobista:
Jadwiga: Traci miłość (Wilhelma), zyskuje realizację misji chrześcijańskiej (chrzest Litwy) i poświęcenie dla królestwa.
Jagiełło: Zyskuje koronę potężnego kraju i prestiż w Europie, ale ryzykuje bunt na Litwie (kuzyn Witold) za przymusową zmianę religii poddanych.
2. Praca w czwórkach – Wymiana informacji i notatka (10 min): Para A spotyka się z Parą B. Łączą wnioski. Tworzą w zeszytach wspólną syntezę pod hasłem: "Interes państwa a koszt jednostki". Mają odpowiedzieć na pytanie: Dlaczego unia doszła do skutku mimo skrajnie różnych interesów i osobistego dramatu Jadwigi?
IV. PODSUMOWANIE I PREZENTACJA (10 min)
Prezentacja: Losowo wybrane czwórki czytają swoje hasła podsumowujące i odpowiedź na pytanie z pracy w czwórkach.
Podsumowanie nauczyciela: Unia w Krewie (1385) to początek unii personalnej. Polacy chcieli inkorporacji, Litwini partnerstwa. Ostatecznie Litwa była zbyt wielka, by ją wchłonąć. Powstało mocarstwo, które 25 lat później złamało Krzyżaków pod Grunwaldem (1410).
V. NOTATKA DLA UCZNIÓW (Do podyktowania lub zapisania na tablicy)
Sukcesja po Piastach: Po śmierci Kazimierza Wielkiego tron przejmują Andegawenowie (Ludwik, następnie jego córka Jadwiga), co wymagało wydania pierwszego przywileju szlacheckiego w Koszycach (1374).
Unia w Krewie (1385): Umowa przedmałżeńska Jagiełły i Jadwigi. Warunki: chrzest Litwy, chrystianizacja poddanych, walka z Krzyżakami oraz obietnica wcielenia (inkorporacji) ziem litewskich do Polski.
Zderzenie dążeń: Polska dążyła do wchłonięcia Litwy (applicare), natomiast Litwa szukała ratunku przed Krzyżakami i Moskwą, chcąc zachować odrębność. Unia oznaczała pełne poświęcenie osobistego życia młodej Jadwigi dla racji stanu.