19.00 Debata oksfordzka: Nasza Ojczyzna Austria – najlepsze miejsce do życia (A.D. 1910)?!
Rok 1910 to moment, w którym Austro-Węgry są u szczytu swojego kulturalnego i intelektualnego blasku (wiedeńska nowoczesność), ale jednocześnie pod powierzchnią wrą potężne konflikty narodowościowe i społeczne...
Debata będzie wyglądać świetnie, jeśli będziemy udawali że rozmawiamy na żywo w 1910 roku; uczestnicy będą operować ówczesnymi nazwami geograficznymi (np. używając nazwy Lemberg obok Lwowa). Do rozważenia: uczestnicy mogą mieć elementy nawiązujące do epoki (może marszałek- frak?; jakiś rekwizyt - wydrukowany bilet do Ameryki).
Tytuł: Debata oksfordzka: Nasza Ojczyzna Austria – najlepsze miejsce do życia (A.D. 1910)?!
(dopowiedzenie: w Europie środkowej? Bo jasne że w USA, czy Brytanii mogło być wówczas lepiej)
; debata będzie wyglądała analogicznie do typowych. Skrót info i propozycje poniżej.
Drużyny mówią na zmianę.
Zawodnik rezerwowy przygotowuje 2 pytania do drużyny przeciwnej, które może zadać (on lub inna osoba z zespeołu - gdyby rezerwowego nie było), zawodnikom numer 2 lub 3.
Uczestnicy debaty muszą poświęcić w domu określony czas na przygotowanie (z dziadkiem, Wiki, lekturami lub AI) i na naradę na podgrupie dyskusyjnej.
Drużyny mają 5 zawodników. Każdy z 4 zawodników mówi przez max 4 minuty (idealnie około 3-4 minut), wypełniając swoje zadanie:
1. Mówca- "wprowadzacz"
2. M-"Argumentaror"
3. M-"Kontratakujący"
4. M-"podsumowujący"
R- Rezerwowy
Najważniejsze elementy o któych trzeba pamiętać:
1 Czas (1-3 min): 3-4 min o to chodzi;
2. Płynność wypowiedzi (Refleks, odniesienie do przeciwników, czł. własnej drużyny)
3. Retoryka (Mowa ciała, kontakt wzrokowy z odbiorcami)
4. Notatki (wydrukowane lub w punktach; bez - przygotowany; bez-nieprzygotowany
5) Merytoryka, argumenty
Debata pokazowa (Muzeum Józefa Piłsudskiego) — realne wystąpienia do analizy.
KRYTERIA OCENY - na razie podawane są orientacyjnie, ale od klasy II będą obowiązywały
Poniżej będzie uzupełniona lista lektur i artykułów polecanych
⚖️ Kluczowe argumenty do wykorzystania
Uczniowie mogą podzielić swoją strategię na następujące obszary:
| Obszar | Propozycja (Za) | Opozycja (Przeciw) |
| Kultura i Nauka | Wiedeń jako stolica świata (Freud, Mahler, Klimt). Rozkwit uniwersytetów w Krakowie i Lwowie. | Kultura elitarna dostępna tylko dla nielicznych; ogromny analfabetyzm na prowincji. |
| Polityka | Szeroka autonomia dla Polaków, swobody obywatelskie, rządy prawa (państwo prawne). | "Więzienie narodów" – narastające konflikty z Czechami, Węgrami i Ukraińcami. |
| Gospodarka | Budowa kolei, modernizacja miast, wspólny wielki rynek zbytu w Europie Środkowej. | "Nędza galicyjska" – głód na wsi, ogromne rozwarstwienie społeczne i korupcja urzędników. |
| Bezpieczeństwo | Pax Austriaca – długi okres pokoju, stabilna waluta (korona), przewidywalność życia. | Przymusowa służba wojskowa i widmo zbliżającej się wielkiej wojny (kocioł bałkański). |
Wskazówki dla debatantów
Perspektywa lokalna:
Warto podkreślić, że w 1910 roku w zaborze austriackim Polacy mieli najwięcej wolności (polskie szkoły, urzędy), czego nie było w zaborze pruskim czy rosyjskim.
- z drugiej strony np. w Cieszynie Polacy czuli się szykanowani/germanizowani przez lokalną elitę
Statystyka: Opozycja powinna przygotować dane o emigracji do USA – jeśli w Galicji było tak dobrze, to dlaczego setki tysięcy ludzi uciekały za ocean?
Zasady ogólne:
- Każdy zespół ma 4 osoby
- Każda osoba ma do 4 minut na wypowiedź
- Wypowiadamy się na przemian: Propozycja, Opozycja i tak dalej (łacznie 8 osób= wypowiedzi)
- Podział ról:
- Osoba 1. "Wprowadzacz": Definiuje temat; jakie jest stanowisko zespołu; i przedstawia ok. 2-3 pierwsze argumenty
- Osoba 2. "Argumentator": Rozwija argumentacje, poprzednika, odwołuje się do konkretów (np. ze swojego doświadczenia, może powoływać się na autorytety, np. badaczy, przedstawia liczby etc.)
- Osoba 3. "Kontratakujący": Kontratakuje. Przedstawia kontrargumenty do tego co mówili przeciwnicy (czyli musi wcześniej przygotować sobie co mogą powiedzieć)
- Osoba 4. "Finalizator": Podsumowuje stanowisko drużyny; mówi co udało im sie wykazać, w którym miejscu przeciwnicy popełnili błędy. Apeluje o sprawiedliwy (kożystny dla swojej drużyny wyrok)
- Publiczność głosuje, wydaje werdykt; ocenia poszczególne występy pod względem merytoryznym (trafność argumentów historycznych) i "oratorskim" (styl wypowiedzi)
Reszta zasad do ustalenia - jak ocenia jury i publiczność
- Publiczność ocenia występujących, dając im od 0-3 punktów za:
- Merytoryczność (argumenty)
- Formę ich przedstawienia:
- zawodnicy powinni
- nawiązywać kontakt (np. wzrokowy) z publicznością i przeciwnikami
- gestykulować
- intonować
- unikać czytania z telefonu; a jeśli juz to dyskretnie, np. z kartki
- razem daje to od 0 do 6, co odpowiada przybliżonej ocenie za występ
Opracowania historyczne
część dostępna w bibliotekach, część on-line np. na Chomikuj; np. (https://biblioteka.cieszyn.pl/opac/ini.php?dol=0&gora=0&przod=0&wstecz=0&katalog=7&indeks=3&szukaj=austria)
Henryk Wereszycki, Pod berłem Habsburgów – Klasyka polskiej historiografii dotycząca zagadnień narodowościowych.
Pieter M. Judson, Imperium Habsburgów. Nowa historia – Nowoczesne spojrzenie, które kwestionuje tezę, że państwo to było skazane na upadek.
Martin Pollack, Cesarz Ameryki. Wielka ucieczka z Galicji – Ważna lektura dla Opozycji: pokazuje nędzę, korupcję i masową emigrację "za chlebem". Wyp dla Dorosłych Głęboka 15 Sygnatura: 82-92
Literatura piękna i wspomnieniowa (Klimat epoki)
Stefan Zweig, Świat wczorajszy – Absolutna podstawa. Autor z nostalgią opisuje "złoty wiek bezpieczeństwa" w Wiedniu przed 1914 rokiem.
Joseph Roth, Marsz Radetzky’ego – Genialny obraz zmierzchu monarchii, lojalności wobec cesarza i biurokracji.
Robert Musil, Człowiek bez właściwości – Trudniejsza lektura, ale idealnie oddaje pojęcie "Kakania" (ironiczna nazwa monarchii austro-węgierskiej).
od 2:15: Mówcy- Debata oksfordzka w formacie AMPDO — film instruktażowy YouTube
Debata oksfordzka — jak ją zorganizować? (instruktaż, przykładowe tezy i wskazówki). YouTubeDebata pokazowa (Muzeum Józefa Piłsudskiego) — realne wystąpienia do analizy.
⭐ WSKAZÓWKI I RADY DLA UCZESTNIKÓW
? Ogólne zasady dla wszystkich mówców
1. Czas przemówienia: 3–4 minuty — krótkie, konkretne, mocne.
2. Jeden główny przekaz: nie próbujcie powiedzieć 10 rzeczy naraz. Wybierzcie 3-4 najważniejsze punkty.
3. Historia + emocje + fakty:
fakty: daty, liczby, decyzje dowódców, źródła historyczne
emocje: relacje świadków, obraz życia ludności cywilnej
logika: wnioski, analiza skutków i alternatyw
4. Unikajcie oceniania ad personam: krytykujemy argument, nie osoby.
5. Język: prosty, klarowny, bez czytania z kartki.
6. Słuchanie przeciwnika: większość zwycięstwa zależy od tego, czy umiecie odpowiedzieć na to, co naprawdę powiedział.
7. Przygotowanie domowe:
Można pracować z dziadkiem/babcią, podręcznikiem, książką, Wiki, AI — wszystko OK.
SZCZEGÓŁOWE RADY DLA KAŻDEGO MÓWCY
- 1️⃣ Mówca wprowadzający (otwierający debatę)
- Twoje zadanie:
- Zdefiniować temat.
- Ustawić kontekst historyczny.
- Pokazać, o co naprawdę toczy się spór.
- Postawić tezę swojej strony.
- Co koniecznie musi się pojawić:
- Krótka definicja TEMATU (daty, cel, skala).
- Pytanie kluczowe: ........................?
- Jasne stanowisko: „Nasza strona uważa, że…”.
- Rady:
- Nie wchodź w detale np. militarne — to zadanie mówcy argumentatora.
- Mów spokojnie, logicznie, prostymi zdaniami.
- Uważaj, by nie oceniać emocjonalnie, za to formułować precyzyjne tezy.
- 2️⃣ Mówca argumentator (przedstawia główne argumenty)
- Twoje zadanie:
- Dać najtwardsze argumenty historyczne.
- Wzmocnić tezę faktami, danymi, przykładami.
- Zbudować logiczny szkielet całej debaty.
- Co działa najlepiej:
- 2–3 mocne argumenty, każdy zilustrowany konkretnym dowodem:
- rozkaz „Godzina W”, struktura AK
- liczby (straty cywilne, siły Niemców i powstańców)
- stanowisko Bora-Komorowskiego, Okulickiego, Andersa, Stalina
- alternatywy: czekać? wyjść z miasta? uderzyć na mniejszą skalę?
- Rady:
- Nie streszczaj podręcznika.
- Każdy argument formułuj w trzech krokach:
- TEZA → DOWÓD → WNIOSKOWANIE.
- Nie „skacz po tematach”.
- 3️⃣ Mówca kontratakujący (ripostujący, niszczy argumenty przeciwnika)
- Twoje zadanie:
- Obalić kluczowe twierdzenia strony przeciwnej.
- Wskazać błędy logiczne, nieścisłości, nadinterpretacje.
- Krótko wzmocnić własną linię argumentacji.
- Najważniejsze umiejętności:
- Słuchanie!
- Wybór 2–3 argumentów przeciwnika, które naprawdę da się podważyć.
- Elegancka riposta, bez ataków osobistych.
- Rady:
- Szybko streszczasz argument przeciwnika (1 zdanie), potem pokazujesz, dlaczego jest błędny.
- Unikaj słów: „bzdura”, „nieprawda”, „to głupie”.
- Zamiast tego: „Ten argument pomija fakt, że…”,
- „To założenie jest niepełne, ponieważ…”.
- 4️⃣ Mówca podsumowujący (zamyka debatę)
- Twoje zadanie:
- Pokazać, która strona mówiła sensowniej.
- Wskazać najważniejszy konflikt argumentów.
- Zostawić publiczność z jednym, mocnym zdaniem.
- Technika:
- Nie dodawaj nowych argumentów!
- Podsumowujesz tylko to, co padło.
- Wybierasz 2–3 najmocniejsze punkty swojej strony i mówisz, dlaczego wygrały.
- Rady:
- Mów jakbyś robił „uczciwy raport”, ale taki, który pokazuje przewagę twojego zespołu.
- Zakończenie: retoryczne i krótkie, np.
- „Dlatego decyzja o Powstaniu była przede wszystkim…”
- Mówca Rezerwowy
- musi mieć ogólną znajomość argumentów strony własnej i przeciwnej, gdyż może "wskorzyć" w zastępstwie nieobecnego kolegi do dyskusji
- przygotowuje 2 pytania podchwytliwe dla przeciwników i przynajmniej 1 z nich zadaje w czasie debaty, tak by "zagiąć" oponentó
- 🟦 Podsumowanie – łączne kryteria oceniania
- a) Dla każdego mówcy:
- Ogólne kryteria wystąpienia (0–20 pkt) / 4
- b) Kryteria specyficzne dla jego roli (10–15 pkt, zależnie od roli)
🟩 OGÓLNE KRYTERIA OCENY WYSTĄPIENIA (dla każdego mówcy)
- 1️⃣ Czas wypowiedzi (0–5 pkt)
- 5 pkt – 3:30–4:00 min, płynnie wykorzystany czas, bez przerywania i rozwlekania
- 4 pkt – 3:00–3:30) lub zbyt długo (>4:00)
- 3 pkt – .....
- Wskazówka dla uczniów: Ćwiczcie w domu z budzikiem. Lepiej powiedzieć mniej, a spokojnie.
- 2️⃣ Artykulacja i płynność mowy (0–5 pkt)
- 5 pkt: Mowa wyraźna, tempo naturalne, brak „yyyy”, „nooo”, brak zacinania
- 4 pkt: Drobne potknięcia, ale ogólnie zrozumiale
- 3 pkt: Wyraźne trudności w mówieniu, nerwowe przerwy
- 2 pkt: Tak niewyraźnie, że nie da się ocenić argumentów
- 3️⃣ Mowa ciała i gestykulacja (0–5 pkt)
- 5 pkt: kontakt wzrokowy; stabilna postawa
- 4 pkt: Gesty naturalne, podkreślają argumenty;
- 3 pkt: ogólnie ok; Sporadyczne rozproszenia (przestępowanie, bawienie się długopisem),
- 0 pkt: Nadmiar nerwowych gestów lub całkowita „statua” ; Zachowania zakłócające (odwracanie się, wpatrywanie w podłogę cały czas)
- 4️⃣ Korzystanie z notatek (0–5 pkt)
- 5 pkt: Notatki minimalne, używane jako wsparcie; większość z pamięci
- 4 pkt: Częste zerkanie, ale nadal kontrola nad wypowiedzią
- 2 pkt: Czytanie z kartki przez większą część czasu
- 1 pkt: Czytanie w całości (brak kontaktu z publicznością)
- 1️⃣ Mówca wprowadzający (0–10 pkt)
- Jasna definicja tematu – 0–3
- Ustawienie kontekstu historycznego – 0–3
- Precyzyjna teza strony – 0–2
- Jasność, logika i ton – 0–2
- 2️⃣ Mówca argumentator (0–15 pkt)
- Liczba i jakość argumentów – 0–6
- Adekwatne przykłady i fakty historyczne – 0–4
- Logiczna struktura wypowiedzi – 0–3
- Spójność z tezą drużyny – 0–2
- 3️⃣ Mówca kontratakujący (0–15 pkt)
- Adekwatny wybór argumentów przeciwnika – 0–4
- Skuteczność riposty – 0–5
- Kultura i elegancja językowa – 0–3
- Wzmocnienie własnej tezy – 0–3
- 4️⃣ Mówca podsumowujący (0–10 pkt)
- Obiektywne streszczenie przebiegu debaty – 0–3
- Celne wskazanie kluczowego sporu – 0–3
- Przekonująca puenta – 0–2
- Spójność z argumentacją drużyny – 0–2
- Dodatkowe punkty (opcjonalnie +5)
- Mówienie z pamięci, bez kartki
- Płynność, dobre tempo
- Odwaga i kultura dyskusji
Ocena uproszczona: Każdy zaczyna z oceną Celujący; w każdej z punktacji dajemy ok. 0-3 punkty. Jeśli ktoś otrzyma
przykład: Czas (1-3 min):
- 2:30-3 min o to chodzi! - 3 punkty
- ok. 1,5-2 min - pół oceny - 2 punkty
- ok. 1 min - 1 pkt
- mniej niż 1 minuta lub więcej niż 4 minuty - 0 punktów, czyli 1 ocena niżej.