Zgorszenie i frustracja Austriaków sięgnęły zenitu, gdy sędziwy cesarz dał się całkowicie zmanipulować klice jastrzębi wojennych (takich jak wspomniany szef sztabu Conrad von Hötzendorf czy minister Leopold Berchtold).
Wiedeńska ulica widziała, że stary, schorowany człowiek podpisuje manifest „Do moich ludów” i pcha miliony młodych obywateli na rzeź w imię dynastycznego honoru i urażonej dumy po zamachu w Sarajewie. To wtedy w wiedeńskich kawiarniach i piwiarniach szeptano ze wściekłością o der alte Trottel, który z powodu demencji lub oderwania od rzeczywistości podpisał wyrok śmierci na własne imperium.
Jeśli chcesz rzucić w debacie błyskotliwym argumentem kulturowym, odwołaj się do najsłynniejszej powieści antywojennej z tego okresu – „Przygód dobrego wojaka Szwejka” Jaroslava Haška.
Książka ta idealnie dokumentuje to, jak poddani postrzegali monarchię wokół 1914 roku. Portretuje ona Austro-Węgry jako państwo policyjne, absurdalne, przeżarte korupcją i dowodzone przez idiotów.
W powieści hasło o „starym pierdole” (w czeskich i polskich tłumaczeniach) pojawia się jako motyw przewodni rozmów zwykłych żołnierzy, którzy za nazwanie cesarza w ten sposób w knajpie trafiali prosto do aresztu garnizonowego za zdradę stanu. Pokazuje to gigantyczny rozdźwięk między oficjalną propagandą sukcesu a tym, co ludzie naprawdę myśleli o swoim wodzu.
Jak to podsumować w debacie? (Gotowa puenta)
„Przeciwnicy próbują nam wmówić, że Austro-Węgry były stabilnym, dumnym mocarstwem, które miało pecha. Rzeczywistość była jednak zgoła inna. To państwo było kolosem na glinianych nogach, rządzonym przez człowieka, którego właśni poddani w Wiedniu, Pradze i Krakowie, widząc jego niedołęstwo i bezmyślne parcie do wojny, nazywali wprost 'starym pierdołą'. Jeśli naród nie szanuje swojego wodza naczelnego i widzi w nim skostniałego zakładnika własnych generałów, to taka armia i takie państwo są skazane na militarną katastrofę jeszcze przed wystrzeleniem pierwszego pocisku. I tak też się stało na wzgórzach Serbii i polach Galicji.”
Jeśli w debacie oksfordzkiej pójdziesz w linię „Franciszek Józef jako mikromenedżer katastrofy”, rozbijesz narrację przeciwników o „wspaniałym, pracowitym i stabilnym władcy”. Przekujesz jego największą rzekomą zaletę (pracowitość) w jego największą wadę (zafiksowanie na bzdurach).
Franciszek Józef był idealnym przykładem człowieka, który „widział pojedyncze drzewa, ale zupełnie nie zauważał płonącego lasu”.
Oto gotowe argumenty, fakty i miażdżące porównania z Prusami (Niemcami), które możesz wykorzystać jako Twój Argument 2: Cesarz to mem i biurokratyczny mikromenedżer.
1. Zafiksowany na guzikach – cesarski syndrom „biurokratycznego amoku”
Twoi oponenci będą mówić: „Ależ Franciszek Józef wstawał o 4 rano i pracował dla kraju do nocy!”. Twój kontrargument musi być bezlitosny: Tak, pracował, ale nad rzeczami kompletnie bezużytecznymi.
Fakt do debaty: Franciszek Józef potrafił spędzić kilka godzin na analizowaniu projektów nowych mankietów lub liczby guzików przy oficerskich mundurach garnizonu w Trieście, podczas gdy w tym samym czasie jego imperium traciło wpływy na Bałkanach, a gospodarka leżała.
Sam siebie nazywał „pierwszym urzędnikiem państwa” (der erste Beamte). Nie zachowywał się jak wizjoner, strateg czy mąż stanu – zachowywał się jak pedantyczny, zalękniony biurokrata średniego szczebla, który panicznie bał się jakichkolwiek reform, bo każda zmiana kojarzyła mu się z rewolucją (uraz z młodości, z 1848 roku).
2. Austro-Węgry vs Prusy: Cywilizacyjna przepaść
Porównanie z Prusami to potężny młot na oponentów. W 1866 roku w bitwie pod Sadową Prusy zmiotły Austrię z planszy w zaledwie kilka tygodni. Dlaczego? Bo Prusy inwestowały w przyszłość, a Austria w tradycję.
Edukacja i analfabetyzm (ok. 1910 r.): Podczas gdy w Prusach (Cesarstwie Niemieckim) analfabetyzm praktycznie nie istniał (wynosił poniżej 1%), na austro-węgierskich prowincjach panował trzeci świat. W Galicji analfabetami było ponad 40% ludności, a w Dalmacji czy na Bukowinie wskaźnik ten przekraczał 60-70%! Państwo Habsburgów kompletnie olało edukację masową.
Infrastruktura i przemysł: Prusy były potęgą stalową i technologiczną (Zagłębie Ruhry, Górny Śląsk). Austria, poza kilkoma enklawami (Czechy, okolice Wiednia), była skansenem rolniczym. Sieć kolejowa w Austro-Węgrzech była niedorozwinięta – pociągi na prowincjach jeździły rzadko i powoli, co w 1914 roku sparaliżowało mobilizację wojskową. Podczas gdy Niemcy potrafili przerzucić miliony żołnierzy pociągami w kilka dni, w Austrii wojsko utknęło w gigantycznych zatorach kolejowych.
3. „Stary pierdoła” od nastolatka – katastrofalny bilans od początku
Warto pokazać chronologię jego porażek, żeby udowodnić, że FJ I niszczył to państwo przez całe swoje 68-letnie panowanie:
Wojna krymska (1853–1856) – dyplomatyczne samobójstwo: Jako dwudziestoparolatek, Franciszek Józef zdradził Rosję, która kilka lat wcześniej pomogła mu stłumić rewolucję na Węgrzech. Austria ogłosiła „wrogą neutralność”. Efekt? Straciła jedynego potężnego sojusznika (Rosję) i została całkowicie osamotniona w Europie.
Wojna z Francją i Piemontem (1859) – kompromitacja na własne życzenie: Młody cesarz osobiście udał się we Włoszech na front i przejął dowodzenie nad armią w bitwie pod Solferino. Przez jego brak talentu dowódczego i chaos decyzyjny Austria poniosła sromotną klęskę, tracąc Lombardię. To po tej rzezi powołano Czerwony Krzyż, bo austriackie służby medyczne (zaniedbane przez cesarza) praktycznie nie istniały.
Wojna z Prusami (1866): Kolejna błyskawiczna porażka, utrata Wenecji i ostateczne wyrzucenie Austrii z Niemiec.
Gotowa piguła argumentacyjna do rzucenia na mównicę:
„Szanowna Lożo Mędrców, oponenci chcą w nas wzbudzić litość i szacunek dla starca z Schönbrunnu. Przyjrzyjmy się jednak faktom. Franciszek Józef I był podręcznikowym mikromenedżerem katastrofy. Ten człowiek od nastoletnich lat do późnej starości cierpiał na biurokratyczny amok – potrafił osobiście decydować o kroju spodni dla piechoty, podczas gdy w podległych mu prowincjach, takich jak Galicja czy Bukowina, 60% społeczeństwa nie potrafiło przeczytać własnego nazwiska!
Podczas gdy Prusy budowały nowoczesne imperium oparte na edukacji, technologii, sprawnym przemyśle i genialnej logistyce, Austro-Węgry pod batutą tego 'starego pierdoły' stały się skansenem Europy Środkowej. Jeśli jedynym sukcesem władcy przez blisko 70 lat panowania jest to, że potrafił utrzymać porządek w swoich biurkach, podczas gdy jego armia przegrywała każdą możliwą wojnę od Solferino, przez Sadową, aż po Serbię – to mamy do czynienia nie z wielkim monarchą, ale z żywym, tragicznie niekompetentnym memem historycznym.”
Zadanie: W kilku myślnikach streść przesłanie danego fragmentu
- Źródło 9.: Cieszyniacy popieerają legiony i są "z Austrią"?
- Z powyższych relacji, wynika, iż Legioniści wyruszali w pole raczej nie jako obrońcy Austrii, ale wojownicy walczący o Polskę i żywe dowody polskości Śląska. Zupełnie inny wydźwięk miały natomiast przemówienia Tadeusza Regera i Jana Michejdy. Pierwszy skupił się na motywowaniu Legionistów do walki z carem-tyranem, [wiernopoddańczą względem Austrii] wypowiedź drugiego poznaliśmy już na początku.
- Jednak, co potwierdziły wypadki najbliższych dni i tygodni zarówno słowa Michejdy, jak i Domagalskiego należy wziąć w pewien nawias, zważywszy, iż były wypowiedziane przez działaczy narodowo-demokratycznych. Wywodzący się z ich kręgu Klemens Matusiak pisał, iż „ludność na Śląsku (...) tylko wargami mówiła o potrzebie zwycięstwa Austrii, sercem zaś stanęła natychmiast po stronie koalicji”, obawiając się, iż zwycięstwa niemieckie, spowodują wzmocnienie nacisków germanizacyjnych[ Choć Matusiak pisze, iż taka postawa była właściwa ogółowi śląskich Polaków, niewykluczone, iż słowa polityków narodowo-demokratycznych były faktycznym odbiciem poglądów części cieszyńskich Polaków, czujących szczerą sympatię do monarchii habsburskiej i życzących jej szybkiego zwycięstwa w rozpoczętym konflikcie. K. Matusiak, s. 15].
- Źródło 1.: Nastroje - mobilizacja / Matusiak
- Nie wszyscy jednak z entuzjazmem przyłączyli się do tzw. orientacji na Austrię. Wielu polityków polskich w Galicji Wschodniej i na Śląsku Cieszyńskim obawiało się iż nawet zwycięstwo Austrio-Węgier może przynieść negatywne konsekwencje.
- Oto co zanotował we wspomnieniach Klemens Matusiak:
- „Dziwne wrażenie wywarła mobilizacja na Polakach śląskich: coś z radości, obawy, podniecenia, przygnębienia, coś, co nazwać muszę wyczekiwaniem (…). My, prowadzący walkę rozpaczliwą o byt na dwa fronty, przeciw Niemcom i Czechom, odczuwaliśmy i wierzyliśmy, że zwycięstwo państw centralnych będzie ogromnym wzmocnieniem dążeń germanizacyjnych, że my na Śląsku postawieni zostaniemy poza prawo i bezlitośnie zgniecieni”.
Jak bardzo dyskryminowani byli polacy na ślasku austryjackim w obsadzie urzędów itd ok 1910 roku; 1) , pod linkiem 3 publikacje które pokazują "geranizację" i dominacje niemieckiej elity Śl. Cieszyńskiego: https://prezi.com/tnnwfwgxz_js/untitled-prezi/?utm_campaign=share&utm_medium=copy (pod tym linkiem znadjdziesz dostęp do mojej prezentacji)
kliknijcie w lewym górnym rogu Prezentacji i na strzałkach w prawo, przewińcie sobie fragmenty ksiżek, np. Śląsk Tracimy, tam dokładne liczby
Pozory lojalności wobec Austrii:
Faktycznie były plusy: rozwój gospodarczy i niski analfabetyzm na Śląsku (10 %) w Galicji już 70% Polaków i Ukraińców nie umiało czytać, a bieda była tak wielka że nazywano ją "Golicją i Głodomerią"!
- Źródło 2.: Emocje i wolność działania / Ściskała
- Polacy czekali na moment wybuchu wojny światowej, która przyniesie szansę na wskrzeszenie ich Ojczyny długie lata. Jedynie pod panowaniem austriackim, była możliwość by nie czekać na ten moment z założonymi rękami.
- Tak, jak w Galicji, tak również na Śląsku Cieszyńskim rozwijały się i ćwiczyły intensywnie Drużyny Sokoła i Strzelca. W samym Cieszyńskiem skupiały one łącznie ponad tysiąc sprawnych i patriotycznie usposobionych młodych mężczyzn, czekających i gotowych by walczyć o Polskę[ Co ciekawe, zdecydowana większość z nich pochodziła z ziem leżących na zachodnim brzegu Olzy, które po kilku latach przypaść miały Czechosłowacji – tam znajdowało się 21 z 25 gniazd Sokoła (!).].
- Nastrój, jaki panował wśród młodzieży, gdy wreszcie postanowiono, iż na wojnę ze Śląska wyruszy odział legionistów, ilustrują słowa młodego kapłana Dominika Ściskały, wówczas jabłonkowskiego wikarego:
- „Ile to razy marzyło się w gimnazjum o takiej godzinie! Mówią, że teraz przyszła! Mówią to nie tacy zapaleńcy, jak ja, ale ludzie starsi, doświadczeni. Więc chyba trzeba wierzyć. Szczęśliwy jestem, że mogę się dziś w łącznej dla Ojczyzny pracy na cokolwiek przydać. Wiem jedno: że nie wolno teraz stać bezczynnie na uboczu (…). Przed nami las, koło nas las. Tylko wysoko na sklepieniu wiary przyświeca idea Wolnej Ojczyzny.”[ D. Ściskała, Z dziennika Kapelana Wojskowego 1914- 1918, Cieszyn 1926, s. 21.]
- Źródło 3.: Legiony, Pułki, mobilizacja /
- Nim jednak w Krakowie, a później i Cieszynie przystąpiono do formowania Legionów, 31 VII 1914 r. w Austrii ogłoszono powszechną mobilizację. Pod broń powołano mężczyzn w wieku od 22 do 42 lat, większość z nich wcielona do armii, w krótkim czasie trafiła na front wschodni.
- Dalsze ich losy związane były najczęściej z losami, mających punkty werbunkowe w Cieszynie, pułków: 100 pułku piechoty i 31 pułku obrony krajowej[ Losy poszczególnych żołnierzy i oddziałów można prześledzić, studiując wspomnienia i pamiętniki: Szuścika, K. Berger,].
- Pełne łez pożegnania były przedsmakiem tragedii, jakie wojna przyniosła dla rozdzielonych, skazanych na życie w niepewności i ubóstwie rodzin.
- Niemal równocześnie z powszechną mobilizacją, w nocy z 1 na 2 sierpnia, mobilizację strzelecką w Galicji zarządził komendant Józef Piłsudski, organizujący zalążki polskich sił zbrojnych. Na wieść o tworzącym się wojsku polskim do Krakowa ruszyło ze Śląska, w pojedynkę lub w małych grupach, około 30 ochotników. Po dwóch tygodniach dołączyło do nich kolejnych 150 strzelców zorganizowanych w sześciu plutonach[ Trzy z Polskiej Ostrawy, po jednym z Gruszowa, Michałkowic i Bogumina – a więc wszystkie z lewego brzegu Olzy. ]. Dalsze drużyny sokole formowały się w innych gminach i czekały na rozkaz wymarszu.
- Źródło 4.: NKN, Legiony
- W międzyczasie, 16 VIII, uformował się w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy, w imieniu państwa austriackiego obejmując kuratele nad tworzącymi się polskimi oddziałami wojskowymi. Tego dnia ogłoszono, iż u boku Austrii powstaną Legiony Polskie. Społeczeństwo polskie i jego elity podniecone myślą, iż nadeszła dziejowa szansa na wskrzeszenie Polski, całym sercem zaangażowały się w walkę po stronie Austro-Węgier, chociaż prócz nadziei, nie miało żadnych gwarancji, iż mogą liczyć na zmartwychwstanie Ojczyzny.
- 23 sierpnia, na Śląsku Cieszyńskim polskie partie polityczne i stowarzyszenia narodowe powołały Sekcję Śląską NKN[ W akcję tą zaangażowały się zarówno członkowie ugrupowań narodowych – Związku Śląskich Katolików i Polskiego Zjednoczenia Narodowego, socjaliści (Polskie Partia Socjalno-Demokratyczna Śląska Cieszyńskiego i Galicji) jak i działacze Macierzy Szkolnej i innych organizacji. Na jej czele stanęli m. in. cieszyńscy posłowie do Rady Państwa.], przyłączając się do akcji tworzenia legionów u boku Austrii [ Udział ten nie musiał oznaczać jednoznacznego podporządkowania się orientacji austro-polskiej, na co wskazuje Włodzimierz Suleja, podkreśla: „w wystąpieniach propagandowych unikano też, rzecz to niezwykle charakterystyczna, austrofilskich akcentów”, tak było m. in. w cytowanym niżej manifeście, skierowanym do „ludu polskiego Śląska”].
- Źródło 5.: Legion Śląski - organizacja
- Z czasem za swoje główne zadanie obrali oni sformowanie tzw. Legionu Śląskiego. Śląscy działacze, byli zdeterminowani, by stworzyć odział, który wobec szerokiej opinii publicznej, byłby symbolem poświęcenia Śląska dla polskiej sprawy. W manifeście pisali oni: „Uczynimy wszystko, co do nas należy, rzucimy na szalę całą siłę, jaką rozporządzamy, całą moc duszy naszej, a resztę zostawmy Bogu, ufni w sprawiedliwość sprawy naszej”
- Co ważne, postanowiono, iż jednostka ta, inaczej niż poprzednie, nie będzie wysłana do Galicji, nim nie zostanie w pełni uformowana, wyszkolona i wyekwipowana. Zdecydowano ponadto, iż zobowiązanie pokrycia kosztu wyposażenia oddziału, mimo iż zgodnie z przyjętą praktyką należało do roli władz państwowych, weźmie na siebie w całości społeczeństwo śląskie. Miało to być widocznym symbolem wysiłku, jaki Śląsk ofiaruje Polsce i jej sprawie oraz wyraźnego poparcia udzielonego wyruszającym na wojnę ochotnikom – synom śląskiej ziemi.
- Apel skierowany do społeczeństwa przyniósł zaskakujący wynik. Okazało się, że za zebraną na Śląsku sumę 40 tysięcy koron, bez trudu można pokryć koszty wyposażenia, utrzymania i wyżywienia oddziału. Zorganizowana zbiórka okazała się wielkim sukcesem, także dlatego, iż kilka setek kwestorów, zbierających fundusze na rzecz legionu, dotarło niemal do każdej chaty i każdego zakątku ziemi cieszyńskiej, szerząc patriotyczne przesłanie i sprawiając, że o sprawach Polski i Śląska debatowano powszechnie.
- Źródło 6.: Legion Śląski - rezulatat
- Tymczasem w ciągu miesiąca w Parku Sikory w Cieszynie, który obrano za siedzibę powstającego oddziału, zebrało się około 420 ochotników. Nie była to liczba mała, zważywszy, iż w wyniku powszechnej mobilizacji pod broń powołano zdecydowaną większość (i to najlepiej wyszkolonych i doświadczonych!) członków Strzelca i Sokoła. Tak więc w formującym się Legionie Śląskim olbrzymią większość stanowili ludzie młodzi[ Ponad 80% z nich miało mniej niż 22 lata, co typowe dla Śląska, większość z nich miała plebejskie pochodzenie, była górnikami, hutnikami, rzemieślnikami, rolnikami, wielu było nauczycieli a przede wszystkim uczniów i studentów, zob.: E. Buława, op. cit., s. 23-25.].
- Stanowili pierwsze pokolenie młodzieży śląskiej, wychowanej w patriotycznej atmosferze stworzonej przez uświadomionych narodowo nauczycieli szkół ludowych i prywatnych – zakładanych na Śląsku przez Macierz Szkolną. Wielu z nich było członkami Sokoła i Strzelca. Byli wśród nich również członkowie pierwszych na Śląsku Cieszyńskim drużyn skautowych
- [ Skautami byli m. in.: późniejsi zasłużeni oficerowie, polegli w walce: Tadeusz Farny i Rudolf Nardelli. Tymczasem skautowi instruktorzy od początku dowodzili Legionem Śląskim, byli to: Hieronim Przepiliński, Jan Łysek i Feliks Hajduk. O początkach skautingu na Śląsku Cieszyńskim, zob.: W. Grajewski, Pierwsze harce cieszyńskich skautów, w: „Wiadomości Ratuszowe”, 19 lipca 2012, r. XXI, nr 16.].
- Źródło 7.: Legion Śląski - dylematy / Michejda Tadeusz
- Młodzi ludzie, przesiąknięci ideami romantycznymi i tradycjami powstańczymi rwali się do walki za wyśnioną Polskę. Decyzja, by ruszyć do walki nie wynikała jedynie z patriotycznego uniesienia. Przeciwnie doszukiwać się w niej można bardzo głębokiej motywacji, jaką było poczucie odpowiedzialności za losy swojej dzielnicy – Śląska.
- Świadczą o tym słowa Tadeusza Michejdy, 18-letniego ochotnika, który kilku lat później wspominał:
- „Zastanawialiśmy się nad dobrymi i złymi stronami tej akcji [wstąpienia do legionów] i w rezultacie postanowiliśmy, że skauci wyruszą także ze Śląskim Oddziałem; kierowaliśmy się głównie myślą, że jeżeli już akcję taką rozpoczęto, to Śląsk musi dać wyraz swej polskości przez stworzenie osobnego oddziału ochotniczego”
- Pojawiły się jednak głosy, wyrażane m. in. przez lidera stronnictwa katolickiego – ks. Józefa Londzina, iż zapał najlepszej młodzieży polskiej na Śląsku i powszechny akces do legionów trzeba ograniczyć, gdyż niesie za sobą zagrożenie, iż na froncie wyginie cała przyszła elita narodu. Pod wpływem takich uwag postanowiono ograniczyć werbunek i zdecydowano, że nie powinno przyjmować się do Legionu nauczycieli oraz uczniów – szczególnie uczniów elitarnego gimnazjum polskiego w Cieszynie. Z tej też przyczyny część legionistów, musiała opuścić oddział, którego liczebność zmniejszyła się w tan sposób do 360 osób[ Sformowanym półbatalionem dowodził podporucznika Józef Lebiedzik, na czele podległych mu dwóch kompani stali podporucznicy Feliks Hajduk i Jan Łysek.].